Yabancı gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara ve vatandaşlık uygunluğu değerlendirmesine tabi olarak Türkiye’de konut, işyeri, arsa veya arazi satın alabilir. Satın alma için her durumda ikamet izni sahibi olmak gerekmez; ancak taşınmaz edinimi ile ikamet veya vatandaşlık başvurusu birbirinden ayrı hukuki işlemlerdir. Tapu devrinden önce alıcının edinim hakkı, taşınmazın konumu ve tapu kaydındaki sınırlamalar birlikte kontrol edilmelidir.
Sadece satış ilanı, emlakçı beyanı veya noter sözleşmesi mülkiyeti devretmez. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak yetkili tapu müdürlüğündeki resmî işlem ve tescille kazanılır. Ödeme planı, tapu devri ve teslim aynı hukuki takvim içinde güvenli biçimde koordine edilmelidir.
Yabancı gerçek kişinin vatandaşlığının Türkiye’de taşınmaz edinimine uygun olması ve özel kanunlardaki sınırlamaları taşımaması gerekir. Uygunluk bilgileri kamuya açık listelerde her zaman ayrıntılı görünmeyebilir; tapu başvurusu sırasında sistem üzerinden kontrol yapılır. Çifte vatandaşlık veya vatansızlık durumunda kullanılacak kimlik statüsü baştan belirlenmelidir.
Yabancı sermayeli Türk şirketleri ile yabancı ülkede kurulmuş tüzel kişiler aynı kurallara tabi değildir. Şirket türü, ortaklık yapısı, faaliyet amacı ve özel kanun hükümleri ayrıca incelenir. Gerçek kişi adına alım ile şirket üzerinden yatırımın vergi ve sorumluluk sonuçları karşılaştırılmalıdır.
Askerî yasak ve güvenlik bölgeleri, özel güvenlik alanları, kıyı, orman, tarım, sit ve koruma alanları gibi bölgelerde ek sınırlama veya kurum görüşü bulunabilir. Tapu kaydında özel mülkiyet görünmesi, her projenin uygulanabileceği anlamına gelmez. İmar planı, yapılaşma koşulları ve ilgili kurum görüşleri ayrıca araştırılmalıdır.
Yabancı gerçek kişilerin ülke genelindeki toplam edinimi ve bir ilçede yabancıların sahip olabileceği alan için kanuni oran ve yüzölçümü sınırları vardır. Birden fazla taşınmaz alınacaksa toplam mülkiyet hesabı yapılmalıdır. Hisse edinimi de sınırlama ve kullanım bakımından bağımsız bölüm alımından farklı sonuçlar doğurabilir.
Güncel tapu kaydında malik, ada-parsel, bağımsız bölüm, nitelik ve arsa payı kontrol edilmelidir. İpotek, haciz, ihtiyati tedbir, intifa, kira şerhi, aile konutu, satış vaadi, yönetim planı veya başka sınırlamalar alıcının kullanımını ve devrini etkileyebilir. Satıcının sunduğu eski tapu fotokopisi güncel durum için yeterli değildir.
İpotekli taşınmaz alınacaksa borcun kapanması ve şerhin terkini satış anına bağlanmalıdır. Haciz veya dava şerhi bulunan taşınmazda yalnızca fiyat indirimi düşünülmemeli; mülkiyetin kaybedilmesi ve uzun uyuşmazlık riski değerlendirilmelidir. gayrimenkul hukuku incelemesi tapu kaydıyla fiili durumu karşılaştırır.
Konutun fiilen mevcut olması ruhsat ve iskanının doğru olduğu anlamına gelmez. Bağımsız bölüm numarası, mimari proje, yapı kullanma izin belgesi ve belediye kayıtları karşılaştırılmalıdır. Ortak alandaki kaçak değişiklik, kapatılmış balkon veya projeye aykırı kullanım idari para cezası ve yıkım riski yaratabilir.
Arsa ve arazide imar fonksiyonu, yola cephe, ifraz, terk, altyapı ve yapılaşma şartları incelenmelidir. “Yakında imara açılacak” şeklindeki satış vaadi resmî plan ve kurum kararı olmadan güvenilir kabul edilmemelidir.
Kat mülkiyeti, kat irtifakı veya arsa tapusu farklı hukuki durumları ifade eder. Kat irtifaklı veya arsa paylı satışta yapının tamamlanma, iskan ve bağımsız bölüm tescili riski daha ayrıntılı araştırılmalıdır. Tapudaki bölüm ile fiilen gösterilen dairenin aynı olduğu teyit edilmelidir.
Aidat, ortak gider, büyük onarım kararı ve yönetim planı satın alma kararını etkiler. Eski malikin borçlarının yeni malike hangi ölçüde yansıyabileceği, site yönetiminden yazılı bilgi alınarak kontrol edilmelidir.
Yabancı alıcı işlemlerinde değerleme raporu veya taşınmaz değerini gösteren ek belge güncel düzenlemeye göre istenebilir. Rapor, hukuki incelemenin yerine geçmez; yalnızca belirli değer ve fiziksel verileri ortaya koyar. Piyasa değeri, tapuda beyan edilen bedel ve banka ödemesi arasındaki açıklanamayan fark vergi ve vatandaşlık sürecinde sorun yaratabilir.
Kapora veya rezervasyon bedeli ödenmeden önce iade koşulları, son tarih, döviz kuru, masraflar ve satıcının cayması halinde yaptırım yazılı olmalıdır. Elden veya üçüncü kişi hesabına ödeme yerine izlenebilir banka kanalı kullanılmalıdır.
Yabancı alıcının ödeme için döviz bozdurma ve döviz alım belgesi sunma yükümlülüğü işlem tarihindeki Merkez Bankası ve tapu uygulamasına göre kontrol edilmelidir. Belgedeki alıcı, tutar, para birimi ve taşınmaz işlemiyle bağlantı bilgileri doğru olmalıdır. Satıcıya aktarılan bedel ile resmî belgenin birbiriyle uyumu sağlanmalıdır.
Para transferi açıklamasında taşınmaz bilgisi ve ödeme aşaması yazılmalıdır. Banka uyum incelemesi için fon kaynağı belgeleri gerekebilir. Kredi kullanılacaksa yabancıya kredi koşulları, ipotek derecesi ve sigorta masrafları önceden değerlendirilmelidir.
Yabancı alıcı Türkiye’ye gelmeden uygun vekâletnameyle işlem yapabilir. Yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin apostil veya konsolosluk onayı, tercüme ve şekil şartları kontrol edilmelidir. Taşınmaz edinme, bedel ödeme, ipotek kurma, beyan verme ve vatandaşlık işlemleri gibi yetkiler açık yazılmalıdır.
Çok geniş ve süresiz yetki kötüye kullanım riski taşır. Vekilin satıcı veya emlakçıyla menfaat çatışması bulunup bulunmadığı incelenmeli; banka ödemesi ve tapu randevusu alıcıya düzenli raporlanmalıdır.
Yabancı gerçek kişi yapısız taşınmaz edindiğinde taşınmazın niteliğine uygun proje geliştirme ve ilgili bakanlığın onayına sunma yükümlülüğü doğabilir. Resmî rehberlerde proje için iki yıllık süre öngörüldüğü belirtilmektedir. Projenin sunulmaması veya tamamlanmaması tasfiye sonucuna yol açabileceğinden yalnızca değer artışı beklentisiyle arazi alınmamalıdır.
Tarım arazisinde Tarım ve Orman Bakanlığının, koruma alanında ilgili kültür veya çevre makamlarının görüşü gerekebilir. Fiili kullanım, kiracılık ve toplulaştırma kayıtları ayrıca araştırılmalıdır.
Henüz tamamlanmamış projede noter düzenlemeli satış vaadi ve gerekli tapu şerhi alıcıyı koruyabilir. Ancak şirketin arsa mülkiyeti, ruhsat, finansman, önceki satışlar ve teslim geçmişi incelenmelidir. Reklamdaki brüt alan ile net kullanım alanı ve ek masraflar sözleşmede açıkça gösterilmelidir.
Teslim gecikmesi, ayıp, alan farkı, sözleşmeden dönme, cezai şart ve teminat hükümleri müzakere edilmelidir. Yalnızca yabancı dilde pazarlama broşürüne dayanılmamalı; imzalanan Türkçe metnin aynı ekonomik şartları içerdiği doğrulanmalıdır.
Tapu harcı, döner sermaye, değerleme, tercüme ve vekâlet masrafları işlem bütçesine eklenmelidir. Taraflar arasındaki harç paylaşımı sözleşmeyle düzenlense bile vergi idaresine karşı kanuni sorumluluk ayrıca değerlendirilir. Düşük bedel beyanı sonradan ceza ve faiz doğurabilir.
Mülkiyet sonrasında emlak vergisi, çevre temizlik, aidat, kira geliri vergisi ve olası değer artış kazancı gündeme gelebilir. Yabancının vergi ikameti ve çifte vergilendirme anlaşmaları için mali danışmanlık gerekebilir.
Her taşınmaz alımı Türk vatandaşlığı sağlamaz. Yatırım yoluyla vatandaşlık için güncel asgari değer, ödeme, değerleme, döviz, uygunluk ve belirli süre satmama şerhi gibi ek şartlar vardır. gayrimenkul yatırımıyla vatandaşlık hedefleniyorsa satın alma öncesinden itibaren tüm para ve tapu zinciri buna uygun kurulmalıdır.
Daha düşük değerli taşınmaz edinimi kısa dönem ikamet başvurusunda bir dayanak olabilir; fakat ikamet izninin ayrıca değerlendirme şartları vardır ve otomatik kabul oluşturmaz. yabancılar hukuku planlaması tapu, ikamet ve vatandaşlık işlemlerini birbirine karıştırmadan yürütür.
Zorunlu deprem sigortası, abonelikler, belediye bildirimi, adres kaydı ve site yönetimi devri tamamlanmalıdır. Anahtar teslimiyle birlikte sayaçlar, demirbaşlar ve taşınmazın mevcut durumu tutanağa bağlanmalıdır. Kiraya verilecekse kira sözleşmesi ve vergi yükümlülükleri planlanmalıdır.
Avukat Mehmet Kurşun, tapu devrinden sonra şerhlerin kaldırıldığının ve malik kaydının doğru oluştuğunun yeniden kontrol edilmesini önerir. Vatandaşlık amacı varsa satmama şerhi ve uygunluk süreci tamamlanmadan taşınmaz üzerinde yeni işlem yapılmamalıdır.
Yabancının Türkiye’deki taşınmazı ölümü halinde Türk miras hukuku, milletlerarası özel hukuk ve varsa ülkesinin miras belgeleri birlikte değerlendirilir. Mirasçıların veraset belgesi, vergi ve tapu intikali işlemleri için yabancı belgelerin onay ve tercümesi gerekebilir. Edinim sınırlamalarına aykırı bir miras durumu çıkarsa tasfiye kuralları gündeme gelebilir.
Taşınmaz daha sonra satılırken önceki vatandaşlık şerhi, ipotek, kira ve vergi borçları kontrol edilmelidir. Satış bedelinin yurt dışına transferi için banka ve vergi belgeleri saklanmalı; kısa sürede satıştan doğabilecek değer artış kazancı işlem tarihindeki kurallara göre hesaplanmalıdır.
Kural olarak satın alma için ikamet izni şartı aranmaz; vatandaşlık uygunluğu ve taşınmaza ilişkin sınırlamalar ayrıca kontrol edilir.
Hayır. Mülkiyet yetkili tapu müdürlüğündeki resmî işlem ve tescille geçer; noter satış vaadi farklı bir hak sağlar.
Hayır. Güncel yatırım değeri ve diğer para, değerleme ve şerh şartlarının tamamı karşılanmalıdır.
Kapora ve bağlayıcı sözleşmeden önce yapılmalıdır. Avukat Mehmet Kurşun ile tapu, imar, sözleşme, ödeme ve göç hedefleri birlikte incelenebilir.
Bu yazı genel bilgidir; taşınmaz, alıcının vatandaşlığı ve güncel tapu uygulaması somut işlem tarihinde ayrıca değerlendirilmelidir.