Adli kontrol kararına, kararın hukuka aykırı olduğu veya uygulanan yükümlülüğün somut olay bakımından gerekli ve ölçülü olmadığı düşünülüyorsa itiraz edilebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 111. maddesine göre adli kontrole ilişkin kararlara itiraz mümkündür.
İtirazın hangi makama yapılacağı, adli kontrol kararını hangi yargı merciinin verdiğine göre değişir. Genel kural olarak itiraz, kararı veren mercie yapılır ve bu merci itirazı yerinde görmezse dosyayı kanunda belirtilen inceleme merciine gönderir.
Adli Kontrol Nedir?
Adli kontrol, tutuklama nedenlerinin bulunması hâlinde şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine belirli yükümlülüklere tabi tutulmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. CMK 109 kapsamında adli kontrol; yurt dışına çıkış yasağı, belirli yerlere düzenli başvurma, belirli yerlere gitmeme veya konutu terk etmeme gibi farklı yükümlülükler içerebilir.
Adli kontrolün amacı, kişinin tutuklanmasına gerek kalmadan soruşturma veya kovuşturmanın sağlıklı şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Ancak uygulanan yükümlülüğün somut olayla bağlantılı, gerekli ve ölçülü olması gerekir.
Adli Kontrol Kararına İtiraz Süresi Ne Kadardır?
CMK 268'de yapılan güncel düzenlemeye göre hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz, kanunda özel bir süre öngörülmemişse ilgilinin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.
Bu nedenle adli kontrol kararının öğrenildiği tarih önemlidir. Sürenin geçirilmesi hâlinde olağan itiraz yolundan yararlanma konusunda hak kaybı doğabileceğinden, kararın tebliğ veya öğrenilme tarihinin dikkatle belirlenmesi gerekir.
Adli Kontrol Kararına Nereye İtiraz Edilir?
İtiraz dilekçesi kural olarak adli kontrol kararını veren hâkim veya mahkemeye sunulur. Kararı veren merci itirazı haklı görürse kararını düzeltebilir. İtiraz yerinde görülmezse dosyanın, itirazı incelemeye yetkili mercie gönderilmesi gerekir.
Örneğin soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimliği tarafından verilen adli kontrol kararına karşı yapılan itirazların incelenmesi, CMK 268'de belirtilen görev kuralları çerçevesinde ilgili asliye ceza mahkemesi hâkimi tarafından yapılır.
Adli Kontrol Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?
İtiraz yazılı bir dilekçe ile yapılabileceği gibi kanunda belirtilen usule uygun olarak tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle de yapılabilir. Uygulamada adli kontrol kararının neden kaldırılması veya değiştirilmesi gerektiğini açıklayan gerekçeli bir itiraz dilekçesi hazırlanması önemlidir.
İtiraz dilekçesinde yalnızca "karara itiraz ediyorum" şeklinde genel bir ifade kullanmak yerine, adli kontrolün neden hukuka aykırı veya ölçüsüz olduğu somut gerekçelerle açıklanmalıdır.
Adli Kontrol İtiraz Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?
- Kararı veren mahkeme veya hâkimliğin adı
- Dosya numarası
- Şüpheli veya sanığın kimlik bilgileri
- Kararın tarihi
- Uygulanan adli kontrol yükümlülüğünün ne olduğu
- İtirazın hukuki ve somut gerekçeleri
- Varsa itirazı destekleyen belgeler
- Adli kontrolün kaldırılması veya değiştirilmesine ilişkin talep
Örneğin yurt dışına çıkış yasağı uygulanmışsa, kişinin eğitim, sağlık, iş veya ailevi nedenlerle yurt dışına çıkmasının zorunlu olduğunu gösteren belgeler itirazın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir. Somut olayın niteliğine göre yalnızca yükümlülüğün tamamen kaldırılması değil, daha hafif bir tedbir uygulanması da talep edilebilir.
Adli Kontrolün Kaldırılması Nasıl İstenir?
Adli kontrol kararına itiraz edilmesinin yanında, şüpheli veya sanık adli kontrolün kaldırılmasını da isteyebilir. CMK 111 uyarınca şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme tarafından adli kontrolün kaldırılması konusunda karar verilebilir.
Adli kontrolün artık gerekli olmadığı, soruşturmanın geldiği aşama, delillerin toplanmış olması, kaçma veya delilleri karartma riskinin bulunmaması ve tedbirin ölçüsüz hâle gelmesi gibi hususlar kaldırma talebinin gerekçesi olabilir.
Adli Kontrol Yükümlülüğü Değiştirilebilir mi?
Adli kontrolün tamamen kaldırılması her zaman tek seçenek değildir. CMK kapsamında uygulanan yükümlülüklerin değiştirilmesi veya bazı yükümlülüklerden geçici olarak muaf tutulma da gündeme gelebilir.
Örneğin kişinin belirli günlerde imza atması nedeniyle çalışmasının ciddi şekilde aksaması hâlinde, şartları varsa imza yükümlülüğünün kaldırılması, sıklığının değiştirilmesi veya başka bir yükümlülükle değiştirilmesi talep edilebilir. Sonuç, dosyanın özelliklerine göre hâkim veya mahkeme tarafından belirlenir.
Adli Kontrol Kararına İtiraz ile Kaldırma Talebi Arasındaki Fark
Adli kontrol kararına itiraz, verilen karara karşı kanun yoluna başvurulmasıdır. Kaldırma veya değiştirme talebi ise tedbirin devam ettiği süreçte, şartların değişmesi veya tedbirin artık gerekli olmaması gibi nedenlerle yeniden değerlendirme yapılmasını istemeye yöneliktir.
Adli Kontrol İtirazında Hangi Gerekçeler Kullanılabilir?
İtiraz gerekçeleri dosyanın özelliklerine göre değişir. Özellikle tedbirin ölçüsüz olması, kişinin kaçma şüphesinin bulunmaması, delillerin büyük ölçüde toplanmış olması, sabit ikametgâh ve düzenli yaşam koşullarının bulunması veya uygulanan yükümlülüğün kişinin iş, eğitim ya da aile hayatını gereksiz şekilde ağırlaştırması ileri sürülebilir.
Ancak yalnızca genel ifadeler kullanılması yerine, gerekçelerin somut belgelerle desteklenmesi itirazın değerlendirilmesi bakımından önemlidir. Örneğin sağlık nedeniyle belirli bir yükümlülüğün yerine getirilemediği ileri sürülüyorsa bu durumun sağlık belgeleriyle ortaya konulması gerekebilir.
İmza Atma Adli Kontrolüne İtiraz
Belirli günlerde veya belirli aralıklarla kolluk birimine ya da hâkim tarafından belirlenen yere başvurma şeklindeki imza yükümlülüğü adli kontrol tedbirlerinden biridir. Bu yükümlülüğün kişinin çalışma düzenini, eğitimini veya zorunlu seyahatlerini ciddi şekilde engellemesi hâlinde kaldırılması veya değiştirilmesi talep edilebilir.
İtirazda kişinin çalışma saatleri, eğitim programı, sağlık durumu veya diğer zorunlu koşulları somut belgelerle açıklanmalıdır. Hâkim veya mahkeme, tedbirin amacını koruyarak daha ölçülü bir düzenleme yapılmasına karar verebilir.
Yurt Dışına Çıkış Yasağına İtiraz
Yurt dışına çıkış yasağı da adli kontrol kapsamında uygulanabilen yükümlülüklerden biridir. Bu yasağa karşı itiraz edilirken kişinin yurt dışına çıkmasını gerektiren somut nedenler ve bu nedenleri destekleyen belgeler açıklanabilir.
İş, eğitim, sağlık veya zorunlu ailevi nedenlerle yurt dışına çıkılması gerekiyorsa bu durumun belgelenmesi önemlidir. Ancak yurt dışına çıkış yasağının kaldırılıp kaldırılmayacağı, dosyadaki kaçma şüphesi ve diğer koruma tedbiri koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Adli Kontrol Kararına İtirazda Duruşma Yapılır mı?
İtiraz incelemesi kural olarak dosya üzerinden yapılır. CMK 271 uyarınca kanunda belirtilen özel hâller saklı kalmak üzere itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar verilir. Bununla birlikte gerekli görülmesi hâlinde Cumhuriyet savcısı ve ardından müdafi veya vekil dinlenebilir.
Bu nedenle adli kontrol itirazında mutlaka duruşma yapılacağı söylenemez. İnceleme mercii, dosyanın niteliğine göre gerekli gördüğü araştırmaları yapabilir.
Adli Kontrol İhlal Edilirse Ne Olur?
Hakkında adli kontrol kararı verilen şüpheli veya sanığın yükümlülüklere düzenli şekilde uyması gerekir. Yükümlülüklerin haklı bir neden olmaksızın ihlal edilmesi, dosyanın durumuna göre daha ağır koruma tedbirlerinin değerlendirilmesine yol açabilir.
Bu nedenle adli kontrol kararının kaldırılması veya değiştirilmesi isteniyorsa, yükümlülüğü kendiliğinden yerine getirmemek yerine hukuki yollara başvurulması gerekir.
Adli Kontrol Kararı Ne Zaman Kaldırılır?
Adli kontrol tedbirinin gerekli olmadığı kanaatine varılması hâlinde kaldırılması mümkündür. CMK 110 kapsamında soruşturma ve kovuşturmanın farklı aşamalarında adli kontrolün içeriğinin kaldırılması veya değiştirilmesi mümkündür.
Ayrıca CMK 110/4 uyarınca adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmediği belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği, kovuşturma aşamasında ise mahkeme tarafından değerlendirme yapılır.
Adli Kontrol İtirazında Avukat Desteği
Adli kontrol kararına itirazda yalnızca tedbirin kaldırılmasının istenmesi yerine, kararın neden ölçüsüz veya gereksiz olduğu somut şekilde ortaya konulmalıdır. Dosyanın soruşturma veya kovuşturma aşamasında olması, kararın hangi merci tarafından verildiği ve uygulanan yükümlülüğün türü itiraz yöntemini etkileyebilir.
Avukat Mehmet Kurşun, adli kontrol kararının niteliğini, uygulanan yükümlülüğün somut olay bakımından ölçülü olup olmadığını ve itiraz için ileri sürülebilecek hukuki gerekçeleri dosya üzerinden değerlendirebilir. Bu nedenle itiraz süresinin kaçırılmaması, doğru inceleme merciine başvurulması ve dosyaya uygun gerekçelerin sunulması bakımından ceza hukuku alanında hukuki destek alınması yararlı olabilir.
Özellikle yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü veya diğer adli kontrol tedbirlerinin kişinin çalışma, eğitim ya da aile hayatı üzerindeki etkilerinin somut belgelerle ortaya konulması önemlidir. Avukat Mehmet Kurşun tarafından dosyanın özelliklerine göre yapılacak hukuki değerlendirme, kaldırma veya değiştirme talebinin hangi gerekçelere dayandırılabileceğinin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Adli kontrol kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Güncel CMK 268 düzenlemesine göre, kanunda özel bir süre öngörülmemişse kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilmesi gerekir.
Adli kontrol kararına kim itiraz edebilir?
Adli kontrol uygulanan şüpheli veya sanık, kararın niteliğine göre kanuni şartlar çerçevesinde itiraz yoluna başvurabilir.
Adli kontrol tamamen kaldırılabilir mi?
Evet. Tedbirin devamını gerektiren koşulların ortadan kalkması veya tedbirin gerekli ve ölçülü olmaması hâlinde adli kontrolün kaldırılması talep edilebilir.
Adli kontrol yerine daha hafif bir tedbir istenebilir mi?
Evet. Somut olayın şartlarına göre mevcut yükümlülüğün değiştirilmesi veya daha uygun bir adli kontrol yükümlülüğünün uygulanması talep edilebilir.
Adli kontrol itirazı reddedilirse tekrar başvuru yapılabilir mi?
Adli kontrolün kaldırılması veya değiştirilmesi, şartların değişmesi hâlinde yeniden talep edilebilir. Ancak her başvurunun somut dosya koşulları ve uygulanabilir kanun yolları açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Avukat Mehmet Kurşun tarafından somut dosyanın özelliklerine göre yapılacak hukuki inceleme, adli kontrol kararına itiraz veya tedbirin kaldırılması ya da değiştirilmesi sürecinde izlenecek yolun belirlenmesine yardımcı olabilir.

