Google'da ad ve soyadla yapılan aramada görünen bir bağlantı; güncelliğini yitirmiş, yanlış, ölçüsüz veya kişinin özel hayatını ağır biçimde etkileyen bilgiler içeriyorsa belirli şartlarla arama sonuçlarından çıkarılabilir. Bu işlem çoğu zaman kaynak sayfayı internetten silmez; yalnızca belirli ad-soyad sorguları ile bağlantı arasındaki görünürlüğü sınırlar. Başvurunun kabulü otomatik değildir. Kişinin mahremiyet ve kişisel verilerin korunması menfaati ile kamunun haber alma ve ifade özgürlüğü arasında somut olay temelinde denge kurulur.
Başarılı bir başvuru için yalnızca “bu sonuç beni rahatsız ediyor” demek yeterli olmaz. Hangi URL'nin hangi sorguda çıktığı, içeriğin neden hukuka aykırı veya artık ilgisiz olduğu, güncellik durumu ve doğurduğu somut etki ayrı ayrı açıklanmalıdır. Avukat Mehmet Kurşun, bağlantı bazında yapılacak bu değerlendirmede Google başvurusu, Kişisel Verileri Koruma Kurumuna şikâyet ve gerekiyorsa yargısal yolların birbirinden farklı amaçlarını dosyaya göre planlayabilir.
Arama sonucundan kaldırma ya da indeksten çıkarma, bağlantının Google sonuçlarında kişinin adı ve soyadıyla ilişkilendirilmemesini amaçlar. Kaynak haber, ilan, karar veya sosyal medya paylaşımı yayında kalabilir ve farklı kelimelerle yapılan aramalarda bulunabilir. Bu nedenle hedef yalnızca arama motoru görünürlüğü ise başvuru Google'a; kaynaktaki metnin silinmesi veya düzeltilmesi isteniyorsa içerik ya da yer sağlayıcıya yöneltilmelidir.
Bir URL'nin tamamen internetten kaldırılması, erişimin sınırlandırılması ve arama motoru indeksinden çıkarılması aynı işlem değildir. Talep yanlış kurulursa Google, kaynak site üzerindeki içeriği kontrol etmediğini belirterek başvuruyu reddedebilir. İçeriğin niteliğine göre internet içeriğinin kaldırılması seçenekleri ile arama sonucundan çıkarma süreci birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye'de arama motorları bakımından unutulma hakkı; Anayasa'nın özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin güvenceleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ilgili yargı kararları çerçevesinde ele alınır. Kişisel Verileri Koruma Kurulu 23 Haziran 2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararıyla, kişinin ad ve soyadıyla yapılan aramalarda belirli sonuçlara ulaşılmamasını istemesini indeksten çıkarma talebi olarak değerlendirmiş ve arama motorlarını bu faaliyet bakımından veri sorumlusu kabul etmiştir.
KVKK'nın 4, 7 ve 11. maddeleri; verilerin doğru, güncel, belirli amaçlarla bağlantılı ve işlendikleri amaç için gerekli süreyle sınırlı tutulması ile silme veya yok etme talepleri bakımından önem taşır. Bununla birlikte unutulma hakkı, geçmişteki her kaydın silinmesini sağlayan sınırsız bir hak değildir. Basın özgürlüğü, kamusal tartışmaya katkı, resmî kayıtların bütünlüğü ve toplumun bilgiye erişim menfaati de korunur.
Bu kriterlerden hiçbiri tek başına sonucu belirlemez. Örneğin haberin eski olması kaldırma için güçlü bir unsur olabilir; ancak ciddi bir kamu görevi, mesleki güven veya güncel kamusal tartışmayla bağlantılıysa erişim menfaati ağır basabilir. Buna karşılık yıllar önce sonuçlanmış, kişinin bugünkü yaşamıyla ilgisi kalmamış ve ad-soyad aramasında sürekli öne çıkan bir kayıt bakımından mahremiyet menfaati daha güçlü görülebilir.
Eski ceza soruşturması haberleri, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanan iddialar, geçmişteki borç ve icra kayıtları, meslek hayatıyla ilgisi kalmayan disiplin haberleri, rıza dışında yayılan kişisel görüntüler, eski iletişim bilgileri veya güncelliğini yitirmiş ilanlar başvuruya konu olabilir. Ancak başvurunun kabulü, içeriğin türünden çok somut olayın denge testine bağlıdır.
Eleştiri, doğru ve güncel haber, kamusal görevle ilgili bilgi veya tüketicilerin korunmasına katkı sağlayan içeriklerde kaldırma eşiği daha yüksek olabilir. Hakaret ya da açıkça yanlış bilgi söz konusuysa yalnızca unutulma hakkı değil; cevap, düzeltme, kişilik hakkının korunması ve tazminat yolları da gündeme gelebilir. Bu ayrım, hangi muhataba ve hangi delille başvurulacağını belirler.
Başvuru, Google'ın kişisel bilgilerin kaldırılması ve unutulma hakkı için sunduğu form üzerinden yapılabilir. Başvuranın kimliği, temsil yetkisi, sonuçların görüldüğü ülke, her bir URL ve URL'ye ilişkin gerekçe belirtilir. Birden fazla bağlantı varsa tek bir genel açıklama yerine her bağlantının neden kaldırılması gerektiği ayrı şekilde yazılmalıdır. İstenen işlem “içeriği internetten silme” değilse, talebin isim aramasıyla bağlantının ayrıştırılması olduğu açıkça anlatılmalıdır.
Google, kimlik doğrulamak ve ilgili kişiyle sonuç arasındaki bağlantıyı kurmak için belge isteyebilir. Kimlik belgesi yalnızca gereken kısmı gösterecek şekilde hazırlanmalı; ilgisiz veriler mümkünse kapatılmalıdır. Bir avukat aracılığıyla başvuruluyorsa vekâlet veya temsil belgesi eklenir. Başvurunun kopyası, otomatik alındı mesajı, dosya numarası ve sonraki yazışmalar saklanmalıdır.
Yalnızca ekran görüntüsü paylaşmak çoğu dosyada yeterli değildir. Bilginin neden artık güncel olmadığını veya kamusal yararın neden zayıfladığını gösteren nesnel belge başvuruyu güçlendirir. Haber doğruysa bunun yanlış olduğu ileri sürülmemeli; talep, aradan geçen süre, sonraki gelişmeler, kişinin mevcut konumu ve ölçüsüz görünürlük üzerinden dürüst biçimde kurulmalıdır.
Arama motoru başvuruyu kabul edebilir, ek bilgi isteyebilir, yalnızca bazı URL'leri çıkarabilir veya talebi reddedebilir. Kabul kararı çoğunlukla bağlantının kaynaktan silindiği anlamına gelmez. Bölgesel uygulama, kullanılan alan adı ve sorgu biçimi bakımından sonucun kapsamı Google'ın kararı ve teknik uygulamasına göre değişebilir. Bu nedenle karar sonrasında aynı ad-soyad sorgusu farklı cihaz ve oturum koşullarında dikkatle kontrol edilmelidir.
Sabit bir sonuçlanma süresi garanti edilemez. İçeriğin niteliği, URL sayısı, ek belge talebi ve kamusal yarar değerlendirmesi süreyi etkiler. Başvuru sırasında sık aralıklarla yeni ve çelişkili formlar gönderilmesi yerine tek dosya numarası üzerinden açıklayıcı ek bilgi verilmesi daha düzenli bir kayıt oluşturur.
Kişisel Verileri Koruma Kurulunun yaklaşımına göre ilgili kişi önce arama motoruna başvurmalıdır. Talep reddedilir veya süresinde cevaplanmazsa, 6698 sayılı Kanun'daki başvuru ve şikâyet usulü izlenerek Kurula şikâyet düşünülebilir. Şikâyette ilk başvurunun tarihi, Google'ın cevabı, tartışmalı URL'ler ve denge testinde mahremiyet lehine olan unsurlar açıkça gösterilmelidir.
Veri sorumlusunun başvuruyu öğrendiği tarihten itibaren en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde cevap verme yükümlülüğü bulunur. Kurula şikâyet süreleri ise cevap tarihine ve ilk başvurunun tarihine bağlıdır; süre hesabı somut dosyada dikkatle yapılmalıdır. kişisel verilerin korunması alanındaki usul kuralları, esasa ilişkin unutulma hakkı değerlendirmesi kadar önemlidir.
Arama motorunun ret kararı sonrasında Kurula şikâyetin yanında, somut talebin niteliğine göre doğrudan yargısal başvuru da gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu'nun kişiliğin korunmasına ilişkin hükümleri; saldırının önlenmesi, durdurulması, hukuka aykırılığın tespiti ve koşulları varsa tazminat taleplerine dayanak olabilir. Görevli mahkeme, davalı, talep sonucu ve uygulanacak usul istenen korumaya göre belirlenir.
5651 sayılı Kanun'un kişilik hakkı ihlallerine ilişkin eski 9. maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilerek yürürlükten kalktığından, geçmişte kullanılan sulh ceza hâkimliği yolunun güncel her başvuruda aynen sürdüğü varsayılmamalıdır. İçeriğin suç oluşturması, özel hayatın gizliliği, kişisel veri, basın yayını veya genel kişilik hakkı ihlali niteliğine göre farklı hükümler uygulanabilir. Başvuru tarihinde yürürlükteki mevzuat mutlaka ayrıca kontrol edilmelidir.
Google'a başvuru için her olayda kaynak sitenin önce reddetmiş olması zorunlu değildir; ancak içerik yanlışsa veya düzeltilmesi mümkünse kaynak yayıncıya başvurmak yararlı olabilir. Kaynak sayfa kaldırılır ya da adı anonimleştirilirse arama sonucu zamanla güncellenebilir. Buna karşılık haber arşivinin tamamen silinmesi, basın ve ifade özgürlüğü bakımından indeksten çıkarmadan daha ağır bir müdahaledir.
Kaynak siteye gönderilen talepte hangi cümlenin yanlış olduğu, doğru bilginin ne olduğu ve istenen düzeltme açıkça belirtilmelidir. Genel tehdit veya soyut tazminat talepleri yerine belgeli ve ölçülü bir başvuru tercih edilmelidir. Teknik ve hukuki seçenekler hakkında bilişim hukuku çerçevesinde bütüncül değerlendirme yapılması, yalnızca bir URL'nin geçici olarak görünmez kılınmasına odaklanılmasını önler.
Önce isim ve farklı yazım biçimleriyle arama yapılarak hedef URL'ler belirlenir. Her bağlantı için yayın tarihi, doğruluk, güncellik, hassasiyet, kamusal yarar ve kişiye etkisi ayrı bir tabloda değerlendirilir. Ardından Google formu belgelerle doldurulur; gerekiyorsa aynı zamanda kaynak siteye düzeltme veya kaldırma talebi gönderilir. Ret hâlinde KVKK şikâyeti ve uygun yargısal yol süre kaybı yaratmadan planlanır.
Avukat Mehmet Kurşun, talebi ifade özgürlüğünü gereksiz biçimde sınırlamadan kişinin mahremiyet menfaatini somutlaştıracak şekilde hazırlayabilir. En güçlü başvuru, “geçmişimi silin” şeklinde genel bir istek değil; her URL'nin neden artık ad-soyad aramasında öne çıkmaması gerektiğini tarih, belge ve ölçülülük analiziyle gösteren başvurudur.
Hayır. İndeksten çıkarma çoğunlukla bağlantının belirli isim sorgularında gösterilmesini sınırlar; kaynak sayfa yayında kalabilir.
Yorumun doğruluğu, güncelliği, ticari veya kamusal değeri ve kişilik hakkına etkisi değerlendirilir. Salt eleştiri niteliğindeki güncel bir yorumun kaldırılması ile yanlış kişisel verinin düzeltilmesi aynı değildir.
Her başvuruda mahkeme kararı zorunlu değildir. Ancak beraat, takipsizlik, düzeltme veya yanlışlığı gösteren resmî karar varsa mutlaka eklenmesi değerlendirmeyi güçlendirir.