Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası, eşlerden birinin akıl hastalığı sebebiyle ortak hayatın diğer eş açısından çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi durumunda açılabilen özel boşanma davasıdır. Bu boşanma sebebi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesinde düzenlenmiştir.
Akıl hastalığının bulunması tek başına boşanma için yeterli değildir. Kanunda aranan diğer şartların da gerçekleşmesi gerekir. Özellikle hastalığın ortak hayatı diğer eş bakımından çekilmez hâle getirip getirmediği ve hastalığın geçmesine olanak bulunup bulunmadığı önem taşır. Avukat Mehmet Kurşun, TMK m. 165 kapsamındaki özel boşanma şartlarını ve somut olayın delillerini hukuki açıdan değerlendirebilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmanın Şartları
Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesine göre akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasında birden fazla şartın birlikte bulunması gerekir. Mahkeme, yalnızca eşlerden birinin psikolojik veya psikiyatrik bir rahatsızlığının bulunduğu iddiasıyla boşanma kararı vermez.
Bu şartlardan birinin bulunmaması hâlinde TMK 165 kapsamında boşanma talebinin kabul edilmesi mümkün olmayabilir.
Her Ruhsal Rahatsızlık Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Sebebi Midir?
Her psikolojik veya psikiyatrik rahatsızlık otomatik olarak Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesi kapsamında akıl hastalığı nedeniyle boşanma sebebi oluşturmaz. Hastalığın niteliği, ortak yaşam üzerindeki etkisi ve geçmesine olanak bulunup bulunmadığı somut olay kapsamında değerlendirilir.
Bu nedenle yalnızca hastane kayıtlarının veya bir psikiyatrik tanının bulunması yeterli olmayabilir. Mahkemenin kanunda aranan koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirebilmesi için sağlık kurulu raporu ve diğer deliller önem taşır.
Resmî Sağlık Kurulu Raporu Neden Önemlidir?
TMK 165 kapsamında boşanma kararı verilebilmesi için hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir. Yargıtay uygulamasında da raporun kanunda aranan hususları yeterli şekilde ortaya koyması gerektiği kabul edilmektedir.
Raporun hastalığın niteliği ve geçmesine olanak bulunup bulunmadığı bakımından yeterli değerlendirme içermemesi hâlinde ek rapor veya yeni bir sağlık kurulu raporu alınması gündeme gelebilir. Bu nedenle mevcut sağlık belgelerinin içeriği davanın sonucu açısından önemlidir.
Ortak Hayatın Diğer Eş İçin Çekilmez Hâle Gelmesi
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasında yalnızca hastalığın varlığı yeterli değildir. Hastalık nedeniyle evlilik birliğinin devamının diğer eş bakımından çekilmez hâle gelmiş olması da gerekir. Avukat Mehmet Kurşun, sağlık kurulu raporu ve diğer delillerin usulüne uygun biçimde dosyaya sunulması sürecinde destek sağlayabilir.
Çekilmezlik değerlendirmesinde hastalığın günlük aile yaşamına etkisi, eşlerin birlikte yaşama koşulları, hastalığın ortaya çıkardığı sorunlar ve olayın bütün özellikleri dikkate alınabilir. Değerlendirme her dosyada somut olayın şartlarına göre yapılır.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davasında Kusur Aranır mı?
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma, kusura dayalı özel bir boşanma sebebi değildir. Bu nedenle davanın temelinde eşin kusurlu davranışlarının ispatlanmasından ziyade kanunda belirtilen akıl hastalığına ilişkin şartların gerçekleşip gerçekleşmediği bulunur.
Yargıtay kararlarında da akıl hastalığı bulunan eşin hastalığın etkisiyle gerçekleştirdiği irade dışı davranışların kusur değerlendirmesinde farklı şekilde ele alınması gerektiği belirtilmektedir. Bu nedenle yalnızca TMK 166/1 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması gerekçesiyle değerlendirme yapılması her durumda yeterli olmayabilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davasında Deliller
Davada kullanılacak deliller, hastalığın varlığının ve evlilik hayatı üzerindeki etkisinin ortaya konulması bakımından önemlidir. Mahkeme, dosyadaki tüm delilleri birlikte değerlendirir.
- Resmî sağlık kurulu raporları
- Hastane ve tedavi kayıtları
- Doktor raporları ve sağlık belgeleri
- Tanık anlatımları
- Tarafların sosyal ve aile yaşamına ilişkin belgeler
- Somut olayın niteliğine göre diğer hukuka uygun deliller
Akıl hastalığının niteliği konusunda mahkemenin özel ve teknik bilgiye ihtiyaç duyması hâlinde uzman incelemesi ve sağlık kurulu değerlendirmesi önem kazanabilir.
Akıl Hastalığı Bulunan Eşin Dava Ehliyeti
Akıl hastalığı iddiasının bulunduğu davalarda yalnızca boşanma şartları değil, hastalığı bulunan eşin yargılama sırasında kendisini temsil etme ve dava ehliyeti bakımından durumu da önem taşıyabilir.
Yargıtay, akıl hastalığı iddiası bulunan davalının temsil yeteneğinin araştırılması ve gerekli hâllerde vesayet durumunun değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin kararlar vermiştir. Bu husus, yargılama sürecinde ayrıca incelenebilecek bir ön sorun niteliğinde olabilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasının ne kadar sürede sonuçlanacağı konusunda her dava için geçerli sabit bir süre bulunmaz. Özellikle sağlık kurulu raporu alınması, mevcut raporların yeterliliğinin incelenmesi, gerektiğinde yeni rapor düzenlenmesi ve diğer delillerin toplanması yargılamanın süresini etkileyebilir. Avukat Mehmet Kurşun, nafaka, tazminat ve dava ehliyeti sonuçlarını tarafların durumuna göre inceleyebilir.
Mahkemenin iş yükü, tarafların sunduğu deliller ve dosyanın kapsamı da yargılama süresini etkileyen faktörler arasındadır.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davasında Nafaka ve Tazminat
Boşanma davasıyla birlikte nafaka ve tazminata ilişkin talepler de gündeme gelebilir. Ancak bu taleplerin şartları, akıl hastalığı nedeniyle boşanma sebebinden bağımsız olarak ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle maddi ve manevi zarar iddiaları bakımından tazminat hukuku kapsamındaki kuralların ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Özellikle tazminat taleplerinde kusur değerlendirmesi önem taşıyabileceğinden, akıl hastalığının kişinin davranışlarına ve kusur yeteneğine etkisi ayrıca ele alınabilir. Bu nedenle boşanma kararının yanı sıra mali sonuçların da somut olay temelinde değerlendirilmesi gerekir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası, boşanma davalarına bakmakla görevli aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ilgili görev kuralları kapsamında belirlenen mahkeme aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir. Bu nedenle davanın aile hukuku kapsamındaki diğer uyuşmazlıklardan ayrılan yönlerinin doğru değerlendirilmesi gerekir.
Boşanma davalarında yetkili mahkemenin belirlenmesinde Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesindeki yetki kuralları dikkate alınır. Buna göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkili olabilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davasında Süre Var mı?
TMK 165 kapsamında akıl hastalığı nedeniyle boşanma hakkı için zina veya hayata kast gibi bazı özel boşanma sebeplerinde olduğu şekilde ayrıca altı aylık veya beş yıllık hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Bununla birlikte somut olayda başka boşanma sebeplerinin ileri sürülmesi, dava stratejisi ve diğer hukuki talepler bakımından sürelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası ile Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Arasındaki Fark
TMK 165'te düzenlenen akıl hastalığı nedeniyle boşanma ile TMK 166'da düzenlenen evlilik birliğinin temelinden sarsılması birbirinden farklı hukuki sebeplerdir. Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada kanunda özel olarak belirtilen sağlık durumuna ilişkin şartların gerçekleşmesi aranır.
Yargıtay uygulamasında, akıl hastalığı bulunan eşin iradi olmayan davranışlarının kusur olarak değerlendirilemeyeceği ve yalnızca TMK 166/1 kapsamında bu davranışlara dayanılarak boşanma kararı verilemeyeceği belirtilmiştir. Bu nedenle dava dilekçesinde dayanılan hukuki sebebin doğru belirlenmesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Akıl hastalığı boşanma için tek başına yeterli midir?
Hayır. Hastalığın bulunması tek başına yeterli değildir. Hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasını kim açabilir?
TMK 165 kapsamında dava, akıl hastalığı bulunan eşin diğer eşi tarafından açılır. Hastalığın etkileri ve kanunda aranan diğer şartlar mahkeme tarafından değerlendirilir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasında sağlık raporu zorunlu mudur?
Kanun, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesini açıkça şart koşmaktadır. Bu nedenle sağlık kurulu raporu davanın temel unsurlarından biridir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davasında kusur aranır mı?
Bu boşanma sebebi kusura dayalı değildir. Esas olarak akıl hastalığının kanunda öngörülen şartları taşıyıp taşımadığı ve ortak hayatı diğer eş açısından çekilmez hâle getirip getirmediği değerlendirilir.

