Av. Mehmet Emin Kurşun · Son güncelleme: 30 Ekim 2026
Araç mahrumiyet bedeli (halk arasında “yattı parası”; araç kiralandıysa çoğu zaman “ikame araç bedeli” de denir), kazadan sonra aracınızı kullanamadığınız süre için istenen tazminattır. Bu bedeli karşı aracın zorunlu trafik sigortası ödemez; kusurlu sürücüden ve aracın işleteninden (çoğu zaman ruhsat sahibi) istenir. Tutar, bilirkişinin belirlediği makul onarım süresi ile emsal bir aracın günlük kira bedelinin çarpımından bulunur ve karşı tarafın kusur oranıyla sınırlıdır.
Trafik sigortasının bu bedeli ödememesinin dayanağı kanundur: Karayolları Trafik Kanunu m.92/k, gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları zorunlu sigortanın kapsamı dışında tutar. Bu yüzden mahrumiyet bedeli, hasar ve değer kaybından farklı bir yoldan istenir.
Kim öder: Kusurlu sürücü ve aracın işleteni; trafik sigortası ödemez.
Kasko: Yalnızca poliçenizde ikame araç teminatı varsa ve o süreyle sınırlı olarak ikame araç sağlar.
Hesap: Makul onarım süresi × emsal günlük kira bedeli (yakıt ve yıpranma tasarrufu düşülür) × karşı tarafın kusur oranı.
Süre: Aracın serviste kaldığı gün sayısı değil, makul onarım süresi esas alınır.
Kira faturası yoksa: Talep reddedilmez; mahkeme bedeli hakkaniyete göre belirler.
Hasar bedeli ve değer kaybı karşı aracın trafik sigortasından istenirken, mahrumiyet bedeli sigortaya değil kişilere yöneltilir.
|
Kaynak |
Mahrumiyet bedelini öder mi? |
Açıklama |
|---|---|---|
|
Karşı aracın zorunlu trafik sigortası |
Hayır |
KTK m.92/k dolaylı zararları kapsam dışı tutar. Hasar bedeli ve değer kaybı ise bu sigortadan istenir. |
|
Kusurlu sürücü |
Evet |
Haksız fiil sorumluluğu (TBK m.49) |
|
Aracın işleteni (çoğu zaman ruhsat sahibi) |
Evet |
İşletenin kusursuz sorumluluğu (KTK m.85); sürücüyle birlikte sorumludur |
|
Karşı aracın ihtiyari mali mesuliyet (İMM) poliçesi |
Çoğunlukla hayır |
İMM poliçeleri de dolaylı zararları genellikle kapsam dışında tutar; poliçe metnine bakılmalıdır |
|
Kendi kaskonuz |
Yalnızca ikame araç teminatı varsa |
Para ödemez; poliçede yazan gün sayısı kadar ikame araç sağlar |
Yargı kararları da aynı yönde:
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2016/13972, K.2017/6476, 07.06.2017: Mahrumiyet zararını poliçe teminatına girmeyen dolaylı zarar saydı ve sigortacı aleyhine kurulan hükmü bozdu.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/26464, K.2022/11237, 29.09.2022: Ticari kullanım olmasa da mahrumiyet zararının doğduğunu, ancak bu zararın trafik sigortası teminatı dışında kaldığını belirtti.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/8085, K.2023/11250, 24.10.2023: Sigorta tahkiminde mahrumiyet talebini teminat dışı olduğu için reddeden İtiraz Hakem Heyeti kararını onadı.
Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, E.2025/1730, K.2026/1330, 18.06.2026: Mahrumiyet bedelinin yalnızca işleten ve sürücüden istenebileceğini kabul etti.
Uygulamadaki sonuç şu: hasar ve değer kaybı sigorta şirketinden, mahrumiyet bedeli ise sürücü ve işletenden istenir. Aynı kaza için iki ayrı talep yolu işletmek gerekebilir.
Hesap beş adımda yapılır; her adım bir önceki sonucu daraltır.
Mahrumiyet bedeli = (Makul onarım süresi − Kasko ikame aracıyla geçen günler) × Net günlük bedel × Karşı tarafın kusur oranı
Makul onarım süresi: Aracın serviste kaldığı gün sayısı değil, hasarın niteliğine göre onarım için objektif olarak gereken süredir. Bu süreyi makine mühendisi bilirkişi belirler. Parça beklemesi veya servisin yoğunluğu gibi karşı tarafa yüklenemeyecek gecikmeler hesaba katılmaz.
Emsal günlük kira bedeli: Aracınıza denk bir aracın kaza döneminde ve sizin şehrinizde günlük kiralanma bedelidir.
Net günlük bedel: Hususi araçlarda, aracınızı kullanmadığınız günlerde yapmadığınız yakıt ve yıpranma gibi giderler emsal kira bedelinden düşülür.
Kasko ikame aracı: Kaskonuzun sağladığı ikame araçla geçen günlerde araçtan yoksun kalmadığınız için bu günler düşülür.
Kusur oranı: Sonuç karşı tarafın kusur oranıyla çarpılır.
Araç kiraladığınızı gösteren bir fatura olmasa da talep reddedilmez. Bu durumda mahkeme zararı Borçlar Kanunu m.50/2 uyarınca olayların olağan akışına göre takdir eder. Gerçekten araç kiraladıysanız fatura ve kira sözleşmesini mutlaka saklayın.
Rakamlar varsayımsaldır; yöntemi göstermek içindir.
|
Kalem |
Değer |
|---|---|
|
Araç |
2020 model hatchback, hususi kullanım |
|
Serviste kalma süresi |
24 gün (parça beklemesi dahil) |
|
Bilirkişinin belirlediği makul onarım süresi |
10 gün |
|
Kasko ikame aracıyla geçen süre |
3 gün |
|
Emsal günlük kira bedeli |
1.800 TL |
|
Günlük yakıt ve yıpranma tasarrufu |
300 TL |
|
Kusur |
Karşı sürücü %75, araç sahibi %25 |
Hesap:
Mahrumiyet süresi: 10 − 3 = 7 gün
Net günlük bedel: 1.800 − 300 = 1.500 TL
Toplam mahrumiyet zararı: 7 × 1.500 = 10.500 TL
Kusura göre istenebilecek tutar: 10.500 × 0,75 = 7.875 TL
Aracın serviste 24 gün kalması sonucu değiştirmedi; çünkü farkı oluşturan parça beklemesi karşı tarafa yüklenemez. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi de (E.2025/317, K.2026/1213, 26.06.2026) 45 günlük kira talebini reddedip bilirkişinin belirlediği 7 günlük süreyi esas almıştır.
Araç pert sayıldıysa onarım süresi yoktur; bu durumda süre, aynı nitelikte bir aracı temin etmek için objektif olarak gereken makul süredir. Sigorta şirketinin pert bedelini geç ödemesi bu süreyi kendiliğinden uzatmaz.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/15682, K.2023/1865, 15.02.2023: Pert halinde mahrumiyet süresinin yeni araç temini için gereken süre olduğunu belirtti.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, E.2025/141, K.2026/75, 22.01.2026: Süreyi sigortacının ödeme tarihine göre hesaplayan bilirkişi raporunu yetersiz buldu; objektif temin süresinin esas alınması gerektiğini kabul etti.
Taksi, kamyon, servis aracı veya kurye aracı gibi gelir getiren araçlarda zararın ölçüsü emsal kira bedeli değil, aracın çalışamadığı günlerdeki net kazanç kaybıdır. Bu kazanç beyanla değil; vergi kayıtları, oda kayıtları ve şirket defterleri gibi resmî belgelerle ispatlanır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/16082, K.2024/3162, 27.03.2024). Aynı yoksunluk hem mahrumiyet bedeli hem kazanç kaybı olarak iki kez istenemez.
Mahrumiyet bedeli sigorta şirketine yöneltilmediği için Sigorta Tahkim Komisyonu bu talep için uygun yol değildir; talep kusurlu sürücüye ve işletene karşı tazminat davası yoluyla ileri sürülür. Hasar ve değer kaybı için sigorta şirketine başvuru yapılmışsa, aynı kazadaki mahrumiyet talebi için ayrıca harekete geçmek gerekir.
Karşı tarafın kusur oranı bu davada da belirleyicidir. Anlaşmalı tutanaktaki oran doğru değilse kaza tespit tutanağına ve kusur oranına itiraz yazımızdaki yollar mahrumiyet talebini de doğrudan etkiler.
Mahrumiyet bedeli için açılacak davanın dilekçesinde şu bilgi ve talepler bulunmalıdır:
Davalılar: Kusurlu sürücü ve aracın işleteni (ruhsat sahibi), adresleriyle birlikte
Kaza bilgisi: Tarih, yer, plakalar ve kaza tespit tutanağındaki kusur dağılımı
Yoksunluk süresi: Aracın servise giriş ve çıkış tarihleri; pert durumunda pert yazısı ve ödeme tarihi
Talep: Makul onarım (veya pertte temin) süresinin ve emsal günlük kira bedelinin bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi
Mahsup: Kasko ikame aracı kullandıysanız hangi günlerde kullandığınız
Deliller: Servis kayıtları ve faturası, varsa araç kira sözleşmesi ve faturası, eksper raporu, kaza tespit tutanağı, kasko ikame araç kayıtları
Aynı kaza için sigorta şirketinden alınan hasar ve değer kaybı ödemeleri ayrı kalemlerdir; dilekçede bunların mahrumiyet talebine dahil olmadığını açıkça belirtmek karışıklığı önler.
Sabit bir tutar yoktur. Sonucu iki şey belirler: bilirkişinin belirlediği makul onarım süresi ve aracınıza denk bir aracın günlük kira bedeli. Aynı hasarda bile sınıfı yüksek bir araç için istenecek bedel daha yüksek çıkar.
Yalnızca ikame araç kullandığınız günlerin dışında kalan süre için. İkame araçla geçen günlerde araçtan yoksun kalmadığınız kabul edilir ve bu günler hesaptan düşülür.
Her ikisinden de. Aracın işleteni ile kusurlu sürücü zarar görene karşı birlikte sorumludur (KTK m.85 ve m.88). Tazminatı ikisinden birinden veya ikisinden birlikte isteyebilirsiniz; tahsil kolaylığı açısından çoğu zaman ikisine birlikte yöneltmek yerinde olur.
Hayır. Trafik kazasından doğan maddi tazminat talepleri için geçerli süreler burada da uygulanır. Sürelerin tablosu ve ne zaman başladıkları trafik kazası zamanaşımı süresi yazımızda, dava süreci trafik kazası tazminatı sayfamızda anlatılıyor.
Aynı zararı anlatırlar ama farklı durumlarda kullanılırlar. Kazadan sonra gerçekten araç kiraladıysanız ödediğiniz kira bedeli “ikame araç bedeli” olarak, faturayla istenir. Araç kiralamadıysanız araçtan yoksun kaldığınız süre için emsal kira bedeli üzerinden “mahrumiyet bedeli” istenir. İkisi aynı günler için birlikte istenemez. Her iki durumda da muhatap sürücü ve işletendir; kaskonun sağladığı ikame araç ise ayrı bir sigorta hizmetidir.
Evet. Yattı parası, Borçlar Kanunu’ndaki haksız fiil hükümlerine dayanan yasal bir tazminattır. Karşı tarafla anlaşılarak ya da dava yoluyla alınır. Yasal olmayan tek şey, bu bedelin zorunlu trafik sigortasından istenmesidir; sigorta şirketi bu kalemden sorumlu değildir.
Kesin bir gün sayısı yoktur; süre hasarın büyüklüğüne, parça teminine ve servisin iş yüküne göre değişir. Mahrumiyet bedelinde ise aracın serviste fiilen kaldığı gün değil, bilirkişinin hasarın niteliğine göre belirlediği makul onarım süresi esas alınır. Parça beklemesi gibi karşı tarafa yüklenemeyecek gecikmeler bu süreye eklenmez; servis giriş ve çıkış kayıtlarını bu yüzden saklayın.
Evet. Kusur oranınız, istenen gün sayısının makul onarım süresini aşıp aşmadığı, günlük bedelin emsal kira bedeline uygunluğu, kira faturasının gerçekliği ve karşı tarafın kaskodan ikame araç kullanıp kullanmadığı tartışılabilir. Aynı kazadaki hasar ve değer kaybını kendi trafik sigortanız karşılar; sizden doğrudan istenebilecek olan mahrumiyet bedelidir. Anlaşarak ödeyecekseniz tutarı ve ibrayı yazılı bir belgeye bağlayın. Hakkınızda icra takibi başlatılırsa ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilirsiniz; aksi hâlde takip kesinleşir.
Mevzuat
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m.85, m.88 ve m.92/k (7327 sayılı Kanunla 2021’de eklenen dolaylı zarar istisnası)
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49 ve m.50
Kararlar
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2016/13972, K.2017/6476, 07.06.2017
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/26464, K.2022/11237, 29.09.2022
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/15682, K.2023/1865, 15.02.2023
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/8085, K.2023/11250, 24.10.2023
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/16082, K.2024/3162, 27.03.2024
Ankara BAM 35. Hukuk Dairesi, E.2025/141, K.2026/75, 22.01.2026
Sakarya BAM 3. Hukuk Dairesi, E.2025/1730, K.2026/1330, 18.06.2026
Ankara BAM 26. Hukuk Dairesi, E.2025/317, K.2026/1213, 26.06.2026
Av. Mehmet Emin Kurşun, İstanbul’da trafik kazası, kasko ve sigorta uyuşmazlıklarında avukatlık yapan, İstanbul Barosuna kayıtlı, kendi hukuk bürosunu yürüten bir avukattır. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Sigorta başvurularını, Sigorta Tahkim Komisyonu ve tazminat davası süreçlerini yürütür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Mahrumiyet bedeli, aracın ve kazanın somut özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.