Haczedilemeyen Mallar ve Gelirler Nelerdir?

Haczedilemeyen Mallar ve Gelirler Nelerdir?

İcra takibinde borçlunun sahip olduğu her mal ve gelir haczedilemez. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, borçlunun ve ailesinin temel ihtiyaçlarını ve geçimini korumak amacıyla bazı malların tamamen haczedilmesini yasaklamakta, bazı gelirlerin ise yalnızca belirli bir kısmının haczedilmesine izin vermektedir.

Haczedilemeyen mallar esas olarak İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde, kısmen haczedilebilen gelirler ise 83. maddesinde düzenlenmiştir. Bunun yanında emekli aylıkları bakımından 5510 sayılı Kanun’da ayrıca özel bir haciz yasağı bulunmaktadır. İcra takipleri ve haciz işlemleri hakkında genel bilgi için icra ve iflas hukuku kapsamında yapılan değerlendirmeler de incelenebilir.

Haczedilemeyen Mallar Nelerdir?

İİK m.82 uyarınca bazı mallar, nitelikleri veya borçlunun ve ailesinin geçimini sürdürebilmesi bakımından taşıdıkları önem nedeniyle haczedilemez. Haczedilmezlik her mal bakımından otomatik olarak uygulanmaz; malın niteliği, borçlunun mesleği, aile ihtiyaçları ve kanundaki şartlar birlikte değerlendirilir.

  • Devlet malları ve özel kanunlarla haczi yasaklanan mallar,
  • Borçlunun bedensel çalışmasına dayanan mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşyalar,
  • Kanunda belirtilen şartlar kapsamında borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyaları ve ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları,
  • Çiftçinin geçimi için zorunlu olan arazi, hayvanlar, nakil vasıtaları ve tarım araçları,
  • Sanat ve meslek için gerekli araç, gereç ve kitaplar,
  • Belirli şartlarla süt veren hayvanlar ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları,
  • Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları,
  • Çiftçinin gelecek mahsul için gerekli tohumluğu,
  • Bağ, bahçe, meyve veya sebze yetiştiricisinin geçimi için zorunlu olan bağ, bahçe ve gerekli araçları,
  • Hayvan yetiştiricisinin geçimi için zorunlu miktardaki hayvanlar ile bunların üç aylık yem ve yataklıkları,
  • Kanunda belirtilen şartlarla haczedilmez olarak tesis edilmiş kaydı hayatla iratlar,
  • Belirli askerî malullük ve şehit yakınlığı kapsamında bağlanan maaş ve ödemeler,
  • Yardımlaşma sandığı veya dernekler tarafından hastalık, zaruret ve ölüm hâllerinde bağlanan maaşlar,
  • Vücut veya sağlık zararları nedeniyle verilen veya verilmesi gereken tazminatlar,
  • Borçlunun haline münasip evi,
  • Öğrenci bursları.

İİK m.82'de ayrıca bazı malların değerinin fazla olması durumunda, haciz ve satış sonrasında borçlunun ihtiyacını karşılayabilecek uygun kısmın kendisine bırakılması öngörülmektedir. Bu nedenle haczedilmezlik değerlendirmesi yapılırken yalnızca malın varlığına değil, değerine ve kanundaki özel şartlara da bakılır. Özellikle taşınmazların haczedilmezliği bakımından somut olayın özellikleri ve taşınmazın niteliği ayrıca değerlendirilmelidir; bu konuda gayrimenkul hukuku kapsamında da inceleme yapılabilir.

Ev Eşyaları Haczedilebilir mi?

Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyaları ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları, İİK m.82 kapsamında belirli şartlarla haczedilemez. Ancak para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi değerli mallar bu korumanın dışında tutulmuştur.

Aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması konusunda da kanunda özel düzenleme bulunmaktadır. Bu nedenle evde bulunan her eşyanın sınırsız şekilde haczedilemez olduğu söylenemez.

Mesleki Araç ve Gereçler Haczedilebilir mi?

Ekonomik faaliyeti ağırlıklı olarak bedensel çalışmasına dayanan kişinin mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan eşyalar haczedilemez. Örneğin kişinin mesleğini fiilen sürdürebilmesi için zorunlu olan araç ve gereçler, kanundaki şartların oluşması hâlinde haciz dışında kalabilir.

Çiftçiler, sanat ve meslek sahipleri ile küçük nakliye erbabı bakımından da kanun özel düzenlemeler içermektedir. Ancak bir malın mesleki amaçla kullanılması tek başına her durumda haczedilmezlik sonucunu doğurmaz; malın gerçekten mesleğin devamı için gerekli olup olmadığı incelenir.

Ev Haczedilebilir mi?

Borçlunun haline münasip evi, İİK m.82 kapsamında haczedilemeyen mallar arasında yer almaktadır. Buradaki koruma, borçlunun sosyal ve ekonomik durumuna uygun bir konut ihtiyacının korunmasına yöneliktir.

Ancak evin değerinin borçlunun haline uygun konut ihtiyacının çok üzerinde olması durumunda kanundaki özel düzenleme uygulanabilir. Bu durumda taşınmazın satılması ve bedelinden borçlunun haline münasip bir konut edinebilmesi için gerekli miktarın kendisine bırakılması gündeme gelebilir.

Haczedilemeyen Gelirler Nelerdir?

Gelirler bakımından bütün gelirlerin tamamen hacizden muaf olduğunu söylemek doğru değildir. İİK m.83 kapsamında bazı gelirler kısmen haczedilebilir. Maaş, ücret, intifa hakları ve hasılatı, ilama dayanmayan nafakalar, emekli maaşları ve belirli sigorta veya emeklilik sandığı ödemeleri bu kapsamda düzenlenmiştir.

Bu gelirlerde borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar dikkate alınır. Bununla birlikte kanun, haczedilecek miktarın kural olarak gelirin dörtte birinden az olamayacağını düzenlemektedir. Birden fazla maaş haczi bulunması durumunda ise hacizler sıraya konulur.

Mal veya Gelir
Haciz Durumu
Temel ev eşyaları
Kanundaki şartların oluşması hâlinde haczedilemez.
Mesleki araç ve gereçler
Mesleğin devamı için gerekli olması ve kanuni şartların bulunması hâlinde haczedilemez.
Haline münasip ev
İİK m.82 kapsamında kural olarak haczedilemez; değerinin fazla olması hâlinde özel düzenleme uygulanabilir.
Maaş ve ücret
Tamamı değil, kanundaki şartlar çerçevesinde kısmen haczedilebilir.
Emekli aylığı
5510 sayılı Kanun kapsamında kural olarak haczedilemez; kanunda öngörülen istisnalar ve borçlunun geçerli muvafakati ayrıca değerlendirilir.
Öğrenci bursu
İİK m.82 kapsamında haczedilemez.

Emekli Maaşı Haczedilebilir mi?

Emekli aylıkları bakımından yalnızca İİK m.83'teki genel düzenlemeye bakmak yeterli değildir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesi, kanun kapsamındaki gelir, aylık ve ödeneklerin belirli istisnalar dışında haczedilemeyeceğini düzenlemektedir.

Bu kapsamda SGK'nın kanundan kaynaklanan bazı alacakları ve nafaka borçları bakımından istisnalar bulunur. Ayrıca kanunun aradığı şartlar çerçevesinde borçlunun muvafakati verilmişse haciz uygulanması gündeme gelebilir. Bu nedenle emekli maaşına haciz konulup konulamayacağı, alacağın türü ve verilen muvafakatin zamanı gibi hususlar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Öğrenci Bursu Haczedilebilir mi?

İİK m.82'de öğrenci bursları açıkça haczedilemeyen mallar ve haklar arasında sayılmıştır. Bu nedenle öğrencinin eğitim amacıyla aldığı bursun sıradan bir banka hesabındaki para gibi değerlendirilmesi doğru değildir.

Ancak hesaptaki paranın gerçekten öğrenci bursu niteliğinde olduğunun belirlenmesi önem taşıyabilir. Bu nedenle burs ödemesini gösteren banka kayıtları ve ilgili kuruma ait belgelerin saklanması yararlı olacaktır.

Haczedilemezlik Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Haczedilemeyecek bir mal veya gelirin haczedildiği düşünülüyorsa, borçlu icra işleminin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek icra hukuk mahkemesine başvurabilir. Uygulanacak süre ve usul, haczin niteliğine ve ileri sürülen hukuka aykırılığın türüne göre değerlendirilmelidir.

Özellikle haczedilmezlik iddiasının gecikmeden ileri sürülmesi önemlidir. Haczedilen malın niteliğini, gelirin kaynağını veya kanuni korumadan yararlanıldığını gösteren belgeler başvuruya eklenmelidir. Haciz nedeniyle ayrıca bir zarar doğduğu iddia ediliyorsa, somut olayın şartlarına göre tazminat hukuku kapsamında doğabilecek talepler de ayrıca değerlendirilebilir.

Haczedilemeyen Mallar Bakımından Borçlunun Hakları

İcra müdürlüğünün haciz işlemi sırasında haczedilmez nitelikteki bir malı veya hakkı haczetmesi durumunda borçlunun bu işleme karşı hukuki başvuru yolları bulunmaktadır. Özellikle ev eşyası, mesleki araç, haline münasip ev veya kanunla özel olarak korunan gelirler bakımından somut olayın özellikleri önem taşır.

Haciz işleminin içeriği, haczedilen malın niteliği, borcun hangi ilişkiden kaynaklandığı ve varsa özel kanun hükümleri birlikte incelenmelidir. Bu nedenle haciz tutanağının ve icra dosyasının incelenmesi, doğru hukuki yolun belirlenmesi açısından önemlidir. Avukat Mehmet Kurşun, haczedilmezlik iddialarında haczedilen malın niteliği ile ilgili kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinin önem taşıdığını belirtmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Her ev eşyası haczedilemez mi?

Hayır. Kanundaki şartları taşıyan kişisel ve ortak kullanım eşyaları korunur; değerli eşyalar ve kanunda belirtilen istisnalar bu korumanın dışında kalabilir.

Maaşın tamamı haczedilebilir mi?

Genel kural olarak hayır. İİK m.83 kapsamında maaş ve ücretler kısmen haczedilebilir ve kanunda asgari haciz miktarına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Emekli maaşına haciz konulabilir mi?

5510 sayılı Kanun kapsamında emekli aylıkları kural olarak haczedilemez. Nafaka, SGK'nın kanundan kaynaklanan bazı alacakları ve geçerli muvafakat gibi istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Haczedilemeyen bir mal haczedilirse ne yapılabilir?

Haciz işleminin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek icra hukuk mahkemesine başvurulabilir. Başvuru süresi ve usul, somut haciz işlemine göre belirlenir. Bu tür bir durumda Avukat Mehmet Kurşun tarafından dosyanın ve haciz işleminin incelenmesi, uygulanabilecek hukuki yolun belirlenmesine yardımcı olabilir.

Şimdi Ara WhatsApp

Yükleniyor...