İcra dosyasına borçlu olmadığı halde ödeme yapan kişinin, ödediği paranın geri alınması için açabileceği dava istirdat davasıdır. İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenen istirdat davasında, kişinin gerçekte borçlu olmadığı bir parayı icra takibi nedeniyle ödemek zorunda kalması ve ödediği miktarın geri verilmesini talep etmesi söz konusu olur.
İstirdat davası özellikle icra takibi sırasında borçlu olmadığı halde ödeme yapan kişiler bakımından önem taşır. Dava açılırken ödemenin icra tehdidi altında yapıldığının ve gerçekte borç bulunmadığının ortaya konulması gerekir. Avukat Mehmet Kurşun, istirdat davasında ödeme belgeleri, icra dosyası ve borç ilişkisinin birlikte değerlendirilmesinin önem taşıdığını belirtmektedir.
İstirdat Davası Nedir?
İstirdat davası, borçlu olmadığı halde bir icra takibi nedeniyle ödeme yapan kişinin, ödediği paranın alacaklıdan geri verilmesini talep ettiği davadır. Bu dava, menfi tespit davasıyla yakından bağlantılıdır.
Menfi tespit davasında temel amaç borçlu olunmadığının tespit edilmesiyken, istirdat davasında daha önce ödenmiş olan paranın geri alınması amaçlanır. Bu nedenle icra takibi sonucunda ödeme yapılmış olması istirdat davasını gündeme getirebilir.
İcra Dosyasına Ödenen Para Geri Alınabilir mi?
Evet. Kişi gerçekte borçlu olmadığı halde icra takibi nedeniyle ödeme yapmışsa, kanuni şartların oluşması halinde ödediği paranın geri verilmesini istirdat davası yoluyla talep edebilir.
Ancak yalnızca icra dosyasına ödeme yapılmış olması davanın kabulü için yeterli değildir. Davacının gerçekte borçlu olmadığını ve ödemenin icra takibi nedeniyle cebri icra tehdidi altında yapıldığını ortaya koyması gerekir.
İstirdat Davasının Şartları Nelerdir?
İstirdat davasının temelinde, davacının borçlu olmadığı bir parayı ödemiş olması bulunur. Ayrıca ödemenin tamamen serbest iradeyle yapılmış bir ödeme değil, icra takibinin oluşturduğu cebri icra tehdidi altında gerçekleştirilmiş olması önemlidir.
- İcra takibinin bulunması,
- Davacının gerçekte borçlu olmaması,
- Borçlu olmadığı halde ödeme yapılması,
- Ödemenin icra takibi nedeniyle cebri icra tehdidi altında gerçekleştirilmesi,
- İstirdat davasının kanuni süre içerisinde açılması.
Somut olayın özelliklerine göre borcun hiç doğmamış olması, daha önce ödenmiş olması, borcun sona ermiş olması veya davacının takip konusu borçtan sorumlu olmaması istirdat talebine dayanak oluşturabilir.
İcra Takibinde Ödeme Yapmak İstirdat Davasına Engel mi?
Hayır. Kişinin icra dosyasındaki borcu ödemiş olması, her durumda borcu kabul ettiği anlamına gelmez. Özellikle icra tehdidi altında yapılan ödeme sonrasında, gerçekte borçlu olunmadığının ileri sürülmesi ve kanuni şartların bulunması halinde istirdat davası açılabilir.
Ancak ödemenin hangi koşullarda yapıldığı önemlidir. Ödeme sırasında borcun kabul edildiğini gösteren ayrıca bir hukuki işlem bulunup bulunmadığı ve ödemenin gerçekten icra tehdidi altında yapılıp yapılmadığı somut olay üzerinden değerlendirilir.
İstirdat Davası İçin Bir Yıllık Süre
İİK m. 72 kapsamında istirdat davasının, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde açılması gerekir. Bu süre hak düşürücü nitelikte olduğundan sürenin geçirilmemesi büyük önem taşır.
Bir yıllık sürenin başlangıç tarihi, icra dosyasına yapılan ödemenin gerçekleştiği tarih bakımından değerlendirilir. Bu nedenle ödeme dekontları, icra dosyasındaki tahsilat kayıtları ve ödeme tarihleri dikkatle incelenmelidir.
İstirdat Davasında Cebri İcra Tehdidi Nedir?
Cebri icra tehdidi, borçlunun borcu kendi isteğiyle değil, icra takibinin haciz ve diğer cebri icra işlemleriyle karşılaşma ihtimali nedeniyle ödeme yapmak zorunda kalması durumunu ifade eder.
Örneğin haciz işlemlerinin devam ettiği veya icra takibinin kesinleşmesi nedeniyle malvarlığı üzerinde cebri icra baskısının bulunduğu bir süreçte yapılan ödeme, somut olayın şartlarına göre cebri icra tehdidi altında yapılan ödeme olarak değerlendirilebilir.
İstirdat Davasında Borçlu Olunmadığı Nasıl İspatlanır?
Davacı, takip konusu borcun gerçekte bulunmadığını veya kendisinin bu borçtan sorumlu olmadığını ortaya koymalıdır. Ödemenin yapılmış olması, borcun varlığını tek başına kanıtlamaz; uyuşmazlığın temelindeki borç ilişkisi ayrıca incelenir.
Banka dekontları, sözleşmeler, makbuzlar, ibranameler, ticari kayıtlar, yazışmalar, senetler ve icra dosyasındaki belgeler somut olayın niteliğine göre delil olarak kullanılabilir.
İstirdat Davası ile Menfi Tespit Davası Arasındaki Fark
Menfi tespit davasında henüz ödeme yapılmamışken veya borç ilişkisinin tespiti bakımından hukuki yarar bulunduğunda borçlu olunmadığının tespiti istenir. İstirdat davasında ise borçlu olmadığı halde ödeme yapılmış olduğundan, ödenen paranın geri verilmesi talep edilir.
İcra takibi sırasında borçlu olmadığı halde ödeme yapan kişi bakımından, ödemenin gerçekleşmesinden sonra istirdat hükümleri gündeme gelebilir. Menfi tespit davası devam ederken ödeme yapılması halinde ise davanın niteliğinin değişmesi de söz konusu olabilir.
İstirdat Davası Hangi Mahkemede Açılır?
İstirdat davasında görevli mahkeme, icra takibinin kendisinden ziyade takip konusu borcun dayandığı temel hukuki ilişkiye göre belirlenir. Genel görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.
Ancak uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olması halinde asliye ticaret mahkemesi, tüketici işleminden kaynaklanması halinde tüketici mahkemesi gibi özel görevli mahkemeler gündeme gelebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce borcun kaynağının belirlenmesi gerekir. İcra takipleri bakımından uygulanabilecek diğer usul ve hukuki yollar hakkında icra ve iflas hukuku kapsamında değerlendirme yapılabilir.
İstirdat Davası Nerede Açılır?
İstirdat davasında yetkili mahkemenin belirlenmesinde genel yetki kuralları ve uyuşmazlığın niteliğine göre uygulanabilecek özel yetki kuralları dikkate alınır. İcra dosyasının bulunduğu yer her olayda tek başına yetkili mahkemeyi belirlemeyebilir.
Bu nedenle dava açılmadan önce davalının yerleşim yeri, temel borç ilişkisinin niteliği ve varsa özel yetki kuralları birlikte değerlendirilmelidir.
İstirdat Davasında Hangi Belgeler Gereklidir?
- İcra dosyası ve ödeme emri,
- İcra dosyasına yapılan ödemelere ilişkin dekontlar,
- Banka hesap hareketleri,
- Borç ilişkisinin bulunmadığını gösteren sözleşme ve belgeler,
- Ödeme, ibra veya borcun sona ermesine ilişkin belgeler,
- Varsa haciz ve diğer icra işlemlerine ilişkin tutanaklar,
- Taraflar arasındaki yazışmalar ve diğer yasal deliller.
Özellikle ödeme tarihinin ve ödeme miktarının doğru şekilde belirlenmesi önemlidir. İcra dosyasındaki tahsilat kayıtları ile banka hareketlerinin birbiriyle uyumlu olması, ödeme iddiasının ortaya konulmasını kolaylaştırabilir.
İstirdat Davasında Hangi Para Geri İstenebilir?
İstirdat davasının konusu, davacının borçlu olmadığı halde icra takibi nedeniyle ödediği miktardır. Bu nedenle talep edilen tutarın hangi ödeme veya ödemelerden oluştuğunun açıkça gösterilmesi gerekir.
Birden fazla ödeme yapılmışsa her ödemenin tarihi ve miktarı belirlenerek icra dosyasıyla ilişkilendirilmelidir. Faiz ve diğer fer'ilerin talep edilip edilemeyeceği ise somut olay ve uygulanacak hukuki hükümlere göre ayrıca değerlendirilir.
İstirdat Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
İstirdat davasının arabuluculuğa tabi olup olmadığı, davanın dayandığı temel hukuki ilişkinin niteliğine göre belirlenir. Özellikle ticari dava veya tüketici uyuşmazlığı gibi özel düzenlemelerin bulunduğu durumlarda dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.
Bu nedenle dava açılmadan önce uyuşmazlığın ticari, tüketici veya başka bir özel hukuki ilişkiye dayanıp dayanmadığının kontrol edilmesi gerekir. Uyuşmazlığın niteliğine göre arabuluculuk sürecinin dava şartı olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
İstirdat Davası Kazanılırsa Ne Olur?
Mahkeme, davacının gerçekte borçlu olmadığı halde icra dosyasına ödeme yaptığını ve istirdat şartlarının oluştuğunu kabul ederse ödenen paranın davacıya geri verilmesine karar verebilir.
Mahkeme ayrıca yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından kanuni düzenlemelere göre karar verir. Geri alınacak miktarın belirlenmesinde icra dosyası ve ödeme belgeleri dikkate alınır. Bu tür uyuşmazlıklarda Avukat Mehmet Kurşun tarafından somut olayın ve icra dosyasının birlikte değerlendirilmesi, talebin doğru şekilde oluşturulması bakımından önem taşıyabilir.
İstirdat Davasında Tazminat Talep Edilebilir mi?
İstirdat davası ile temel olarak borçlu olmadığı halde ödenen paranın geri alınması amaçlanır. Bunun yanında icra takibinin haksız ve kötü niyetli olması halinde İİK m. 72 kapsamında tazminata ilişkin hükümler de somut olayın şartlarına göre gündeme gelebilir.
Tazminat talebinin hangi hukuki sebebe dayandığı ve gerekli şartların oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle istirdat talebi ile tazminat hukuku kapsamındaki taleplerin aynı hukuki sonuç olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır.
İcra Dosyasına Ödenen Paranın Geri Alınmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
İcra dosyasına ödeme yapıldıktan sonra öncelikle borcun gerçekten mevcut olup olmadığı, ödemenin hangi tarihte ve hangi miktarda yapıldığı ve ödemenin icra tehdidi altında gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenmelidir.
Bir yıllık dava süresinin kaçırılmaması özellikle önemlidir. Ayrıca görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, ödeme belgelerinin saklanması ve temel borç ilişkisinin hukuki niteliğinin incelenmesi gerekir.
İstirdat Davasının Temel Özellikleri
Sık Sorulan Sorular
İcra dosyasına ödediğim parayı geri alabilir miyim?
Gerçekte borçlu olmadığınız halde icra takibi nedeniyle ödeme yaptıysanız, kanuni şartların oluşması halinde istirdat davası ile ödediğiniz paranın geri verilmesini isteyebilirsiniz.
İstirdat davası ne kadar sürede açılmalıdır?
İİK m. 72 kapsamında istirdat davasının, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde açılması gerekir.
İstirdat davasında icra dosyasına ödeme yaptığımı nasıl kanıtlarım?
İcra dosyasındaki tahsilat kayıtları, banka dekontları ve hesap hareketleri ödeme miktarını ve tarihini göstermede kullanılabilir.
İstirdat davası ile menfi tespit davası aynı mıdır?
Hayır. Menfi tespit davasında borçlu olunmadığının tespiti amaçlanırken, istirdat davasında borçlu olmadığı halde ödenen paranın geri alınması amaçlanır.

