Av. Mehmet Emin Kurşun · Son güncelleme: 30 Ekim 2026
SGK rücu davası, Sosyal Güvenlik Kurumunun bir kaza nedeniyle sigortalıya veya ailesine yaptığı ödemeleri, kazaya sebep olanlardan geri istediği davadır. Trafik kazasında bu davanın muhatabı çoğunlukla kusurlu sürücü, aracın sahibi (işleten) ve aracın trafik sigortacısıdır.
Trafik kazasında yaralanan veya ölen kişi sigortalıysa SGK ona ya da ailesine kanundaki yardımları yapar. Bunlar tedavi, geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, malullük veya ölüm aylığı ve cenaze ödeneğidir. Rücu, bu ödemelerin kanunun izin verdiği kısmının kazaya sebep olanlardan geri alınmasıdır.
Bu hak SGK’ya doğrudan kanundan doğar ve kazazedenin kendi tazminat hakkından bağımsızdır. Bu yüzden kazazedeyle anlaşmış ya da ona tazminat ödemiş olmak, SGK’nın talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
SGK süreci genellikle iki aşamada yürütür:
Davada genellikle şu kişiler davalı gösterilir:
Kanun, kusurlu üçüncü kişiyi çalıştıran kişiye ancak onun da kusuru varsa rücu edilebileceğini söyler (5510 sayılı Kanun m.21/4). Örneğin şirket aracını kullanırken kazaya karışan çalışanın işvereni bu kapsamdadır.
Cevap, kazanın aynı zamanda iş kazası olup olmadığına ve SGK’nın hangi ödemeyi geri istediğine göre değişir.
SGK’nın istediği kalem | Kaza iş kazası değilse | Kaza aynı zamanda iş kazasıysa |
|---|---|---|
Kalıcı sakatlık veya ölüm nedeniyle bağlanan aylık ya da gelir, cenaze ödeneği | Yalnızca sürücünün kastı varsa istenebilir (m.39). Taksirli kazada istenemez. | Kusur yeterlidir. Gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı esas alınır, kusur oranı uygulanır (m.21/4). |
Geçici iş göremezlik ödeneği | Kusur oranında istenebilir (hastalık sigortası, m.21/4). | Kusur oranında istenebilir. |
Tedavi giderleri | Trafik sigortası limiti içinde kalan kısım istenemez, aşan kısım istenebilir (KTK m.98). | Aynı kural uygulanır. Tedavi giderinde yarı sınırı yoktur. |
5510 sayılı Kanun’un 39. maddesine göre SGK, bağladığı malullük veya ölüm aylığı için üçüncü kişiye ancak bu kişi sigortalıyı kasten malul bıraktıysa ya da öldürdüyse rücu edebilir. Yargıtay bu hükmü açık ve buyurucu sayıyor. Dikkatsizlik veya tedbirsizlikle, yani taksirle olan kazada sürücü bu aylıklardan sorumlu tutulamıyor.
Bu yüzden ceza dosyasındaki nitelendirme belirleyicidir. Olay taksirle yaralama veya taksirle öldürme olarak yargılandıysa bu savunma güçlüdür. Olası kastla öldürme gibi istisnai nitelendirmelerde sonuç değişir.
Kazazede kaza anında işini yapıyorsa trafik kazası aynı zamanda iş kazasıdır. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre tipik örnekler şunlardır:
Kendi aracıyla ya da toplu taşımayla işe giderken olan kaza ise kural olarak iş kazası sayılmaz. Kuryelerin kazalarına özgü kurallar kurye ve motosiklet kazası tazminatı yazımızda, kazazedenin işverene karşı talepleri iş kazası tazminat davası sayfamızda anlatılıyor.
İş kazasında SGK’nın üçüncü kişiye rücu hakkı kusura dayanır, kast aranmaz. Ancak Kanun bir sınır koyar: Üçüncü kişiye, bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı için rücu edilir (m.21/4). Yargıtay bu yarıyı kazazedenin gerçek zararına bakmadan esas alıyor ve üzerine kusur oranını uyguluyor (10. HD, E.2023/6533, K.2023/8958, 28.09.2023; 10. HD, E.2025/20305, K.2026/10126, 01.07.2026).
Bu yüzden dava dilekçesinde SGK’nın dayandığı madde ilk bakılacak yerdir. Dilekçe m.21/4’e dayanıyorsa kazanın gerçekten iş kazası olup olmadığı ayrıca tartışılabilir.
Karayolları Trafik Kanunu’nun 98. maddesine göre trafik kazasında yaralananların tedavi giderlerini, sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK karşılar. Trafik sigortacıları da primlerinin %15’ini aşmayacak şekilde belirlenen bir tutarı bu teminatın karşılığı olarak SGK’ya aktarır. “Trafik sigortasında SGK payı” budur ve aktarımla sigortacının bu teminattaki yükümlülüğü sona erer.
Yargıtay bu düzenlemeden sürücü ve işleten lehine bir sonuç çıkarıyor. Poliçe limiti içinde kalan tedavi giderleri için sigortacının yanında sürücünün ve işletenin sorumluluğu da sona ermiştir. Limiti aşan kısım için sorumluluk devam eder (10. HD, E.2023/2298, K.2023/1937, 02.03.2023).
Aynı karara göre sigorta teminatından yararlanmayan bu korumadan da yararlanamaz. Aracın trafik sigortası yoksa tedavi giderleri için de rücu gündeme gelir.
Kazazede çalışan bir sigortalıysa ve kaza nedeniyle işinden uzak kaldıysa SGK ona geçici iş göremezlik ödeneği öder. Kaza iş kazası olmasa bile bu ödenek hastalık sigortasından ödenir ve üçüncü kişiye kusuru oranında rücu edilebilir (10. HD, E.2025/8952, K.2025/11986, 17.09.2025).
Aynı kararda Yargıtay, sürücü kusursuz olduğunu savunmuşsa mahkemenin kusuru araştırmadan karar veremeyeceğini vurguladı. SGK uygulamasında bu ödenek önce sürücünün trafik sigortacısından, poliçe limiti içinde istenir. Limiti aşan kısım kusurlu kişiden istenir (SGK Genelgesi 2014/20).
Kazazede, 1 Ekim 2008’den önce göreve başlamış ve Emekli Sandığı (5434 sayılı Kanun) kapsamında kalmış bir kamu görevlisi olabilir. Bu durumda ailesine bağlanan aylıklar için 39. maddedeki kast şartı uygulanmaz. Yargıtay bu dosyalarda 5434 sayılı Kanun’un 129. maddesini uyguluyor (10. HD, E.2023/7560, K.2023/8215, 14.09.2023).
Bu davalar iş mahkemesinde değil, asliye hukuk mahkemesinde görülür (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-b). Hesap yöntemi de farklıdır.
Rücu tutarının merkezinde ilk peşin sermaye değeri vardır. Bu, SGK’nın kazazedeye veya ailesine hak sona erene kadar ödeyeceği gelirin, gelirin başladığı tarihteki toplu karşılığıdır. SGK bu tutarı kendi tablolarıyla hesaplayıp dilekçeye yazar. Sorumlu tutarı ise mahkeme, kusur raporu ve gerekirse hesap bilirkişisiyle belirler.
İş kazası niteliğindeki trafik kazasında üçüncü kişi konumundaki sürücünün payı şöyle bulunur:
Sürücünün payı = İlk peşin sermaye değeri ÷ 2 × Sürücünün kusur oranı
Örnek: Bir işçi, iş sırasında kullandığı şirket aracıyla kaza geçirip kalıcı sakat kaldı. SGK, ilk peşin sermaye değeri 2.000.000 TL olan sürekli iş göremezlik geliri bağladı. Kusur raporunda karşı aracın sürücüsü %75, işveren %25 kusurlu bulundu.
Kendi payından fazlasını ödeyen, fazlası için diğerine başvurabilir (Türk Borçlar Kanunu m.62). Kazazedenin kendi kusuru varsa, o oran kimseye yüklenmez ve hesap kalan kusur oranları üzerinden yapılır.
Hesapta itiraz edilecek başlıca noktalar şunlardır:
Evet, poliçe limiti içinde. SGK’nın sürücüden isteyebildiği gelir ve ödemeler, kazaya karışan aracın trafik sigortasının sakatlık ve ölüm teminatı kapsamındadır. Sigortacı, kaza tarihindeki poliçede yazan kişi başı limitle sınırlı sorumludur. 2026’da başlayan poliçelerde bu limit kişi başı 3.600.000 TL’dir.
Yargıtay sigortacının sorumluluğunda iki noktayı vurguluyor (10. HD, E.2025/20305, K.2026/10126, 01.07.2026):
Aracın kasko poliçesinde ihtiyari mali mesuliyet (İMM) teminatı varsa, trafik sigortası limitini aşan kısım poliçe şartlarına göre bu teminattan karşılanabilir.
Pratikte yapılacaklar:
Sigortacı ödedikten sonra sürücüye dönebilir mi? Alkol veya ehliyetsizlik gibi poliçede sayılan hallerde sigortacının sürücüye ve sigorta ettirene rücu hakkı vardır. Bu ayrı davayı trafik sigortası rücu davası yazımızda anlattık.
Borç bildirim belgesi bir ödeme çağrısıdır, mahkeme kararı değildir. Ödenmezse SGK alacağını dava veya icra takibiyle ister. Ancak bildirimi görmezden gelmek faizi durdurmaz: Mahkemeler faizi gelir için onay tarihinden, ödemeler için ödeme tarihlerinden işletir.
Haklı bir gerekçe olmadan yapılan icra itirazının bir maliyeti vardır. İtiraz haksız bulunursa borçlu, alacağın %20’sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilebilir (İİK m.67).
Görevli mahkeme: SGK’nın 5510 sayılı Kanun’a dayanan rücu davalarına iş mahkemesi bakar. İş mahkemesi olmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde iş mahkemesi sıfatıyla görülür (7036 sayılı Kanun m.5/1-b). Emekli Sandığı kapsamındaki dosyalar bunun dışındadır.
Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 sayılı Kanun m.6). Yetki itirazı cevap dilekçesinde yapılmalıdır.
Cevap süresi: İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 sayılı Kanun m.7). Cevap süresi, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.317). Bu usulde savunmayı sonradan genişletme yasağı dilekçelerle başlar (HMK m.319). Zamanaşımı dahil tüm savunmalar ilk cevapta ileri sürülmelidir.
Cevapta kontrol edilecek savunmalar:
Zamanaşımı: 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre SGK’nın bu Kanuna dayanarak açacağı tazminat ve rücu davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, rücu konusu gelir ve aylıklar için SGK’nın onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ödeme tarihinden başlar.
Kaza 1 Ekim 2008’den önce olduysa eski kanunlar uygulanır ve sonuç değişebilir. Yargıtay bu dosyalarda trafik kazasına karışan üçüncü kişiler için Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesindeki süreleri uyguluyor. Bu süreler, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her halde kazadan itibaren 10 yıldır. SGK ceza davasına katılamadığı için daha uzun ceza zamanaşımından da yararlanamıyor (10. HD, E.2021/6916, K.2021/10274, 15.09.2021; 10. HD, E.2024/11548, K.2024/12328, 04.12.2024).
Zamanaşımını mahkeme kendiliğinden dikkate almaz. Cevap dilekçesinde savunma olarak ileri sürülmezse incelenmez.
Faiz başlangıcı: Yargıtay’ın kendisinin düzelttiği bir hükümde yasal faiz, peşin sermaye değerli gelir için gelir bağlama onay tarihinden işletildi. Cenaze ödeneği ve tedavi gideri gibi ödemelerde ise her birinin ödeme tarihi esas alındı (10. HD, E.2023/2298, K.2023/1937, 02.03.2023). Bu yüzden eski bir kaza için açılan davada faiz, ana borca yakın bir tutara ulaşabilir.
Evet. SGK lehine verilen rücu kararı bir para alacağına ilişkindir ve kesinleşmesi beklenmeden ilamlı icraya konulabilir. Kesinleşme şartı yalnızca kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmazlar üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlarda aranır (HMK m.350/2). SGK da mahkeme kararını alınca dosyayı ilamlı icra takibine koyuyor (SGK Genelgesi 2021/19).
Karar istinaf veya temyiz edilmişse borçlu, teminat göstererek icranın geri bırakılmasını isteyebilir (İİK m.36). Teminat gösterilmezse takip devam eder ve haciz yapılabilir.
Rücu, başkası adına ödenen bir tutarın asıl sorumludan geri istenmesidir. SGK rücusunda Kurum, kazazedeye yaptığı ödemeleri kazaya sebep olanlardan ister.
Kaza iş kazası değilse hayır, çünkü 39. madde kast arar. Ölen kişi için kaza iş kazasıysa SGK, bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısını kusurunuz oranında isteyebilir.
İsteyebilir. SGK’nın hakkı kanundan doğar ve kazazedenin hakkından bağımsızdır, kazazedeyle yapılan ibraname SGK’yı bağlamaz. Trafik sigortacısının kazazedeye poliçe kapsamında yaptığı ödeme ise sigortacının SGK’ya karşı sorumluluğundan düşülür. Kazazedenin tazminatında SGK ödemelerinin nasıl dikkate alındığını maluliyet tazminatı hesaplama yazımızda anlattık.
Kusursuz üçüncü kişiye rücu edilemez, çünkü 21/4. maddedeki sorumluluk kusura dayanır. Yargıtay 2025’te, sürücünün kusursuzluk savunması araştırılmadan verilen kararı kanun yararına bozdu (10. HD, E.2025/8952, K.2025/11986, 17.09.2025).
Açılabilir. SGK, sürücünün yanında aracın işletenini de davalı gösteriyor ve mahkemeler işleteni, sürücünün kusurundan Karayolları Trafik Kanunu’na göre sorumlu tutabiliyor. Aracınız kaza tarihinde satılmış, çalınmış veya uzun süreli kiralanmışsa bunu belgeleyin.
Mevzuat
SGK’dan rücu borç bildirimi, icra ödeme emri veya dava dilekçesi aldıysanız, süreler kısa olduğu için belgeleri vakit kaybetmeden inceletin. Bu dosyalarda sürücü, araç sahibi ve işveren tarafında trafik kazası tazminat avukatı olarak hukuki destek veriyoruz.
Av. Mehmet Emin Kurşun, İstanbul’da trafik kazası, kasko ve sigorta uyuşmazlıklarında avukatlık yapan, kendi hukuk bürosunu yürüten bir avukattır. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Sigorta başvurularını, Sigorta Tahkim Komisyonu ve tazminat davası süreçlerini yürütür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. SGK rücu talebinin sonucu, kazanın niteliğine, kusur oranına ve SGK’nın dayandığı maddeye göre ayrıca değerlendirilir.