İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Nasıl Açılır?

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Nasıl Açılır?
05 Oct

İhtiyaç nedeniyle tahliye davası, kiraya verenin kendisinin, eşinin, altsoyunun, üstsoyunun veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişilerin konut ya da işyeri ihtiyacı nedeniyle kiralananın tahliyesini talep ettiği davadır. Türk Borçlar Kanunu'nun 350. maddesi uyarınca bu davanın kabul edilebilmesi için ileri sürülen ihtiyacın somut olayın özelliklerine göre gerçek ve samimi olması ve kanunda öngörülen dava süresine uyulması gerekir.

Konut veya çatılı işyeri kirasında kiraya veren, yalnızca taşınmazın sahibi olduğu gerekçesiyle kiracıyı sözleşme süresi sona erdiğinde çıkaramaz. İhtiyaç nedeniyle tahliye, kanunun öngördüğü özel tahliye sebeplerinden biridir. Dava açılmadan önce kira uyuşmazlıkları bakımından dava şartı arabuluculuk süreci de ayrıca dikkate alınmalıdır. Avukat Mehmet Kurşun, ileri sürülen konut veya işyeri ihtiyacının gerçek, samimi ve zorunlu olup olmadığını kira ilişkisiyle birlikte değerlendirebilir.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davasının Şartları Nelerdir?

İhtiyaç nedeniyle tahliye davasında temel şart, kiraya verenin veya kanunda belirtilen yakınlarının kiralananı konut ya da işyeri olarak kullanma zorunluluğunun bulunmasıdır. İhtiyaç yalnızca soyut bir beyanla ortaya konulmamalı; olayın özellikleri, tarafların durumu ve mevcut deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Yargıtay uygulamasında ihtiyaç iddiasının gerçek, samimi ve zorunlu olması gerektiği kabul edilmektedir. Ayrıca ihtiyacın dava açıldığı tarihte mevcut olması ve yargılama devam ederken de varlığını sürdürmesi önem taşır. Geçici, henüz gerçekleşmemiş veya uzun bir süre sonra ortaya çıkması beklenen ihtiyaçların tahliye sebebi oluşturup oluşturmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Kimlerin İhtiyacı İçin Tahliye Davası Açılabilir?

Türk Borçlar Kanunu'nun 350. maddesinde kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut veya işyeri gereksinimi bulunması halinde tahliye davası açılabileceği düzenlenmiştir.

  • Kiraya verenin kendisinin konut ihtiyacı,
  • Eşinin konut veya işyeri ihtiyacı,
  • Altsoyunun veya üstsoyunun ihtiyacı,
  • Kanunen bakmakla yükümlü olunan kişinin konut veya işyeri ihtiyacı

Ancak bu kişilerden birinin adının kanunda sayılmış olması tek başına tahliye için yeterli değildir. İhtiyacın gerçekten mevcut olduğunun ve kiralananın kullanımının gerekli olduğunun somut olay üzerinden ortaya konulması gerekir.

İhtiyacın Gerçek ve Samimi Olduğu Nasıl İspatlanır?

İhtiyaç nedeniyle tahliye davalarında mahkeme, kiraya verenin ileri sürdüğü ihtiyacın gerçek olup olmadığını dosyadaki deliller üzerinden değerlendirir. Örneğin kiraya verenin mevcut konutunun durumu, başka bir yerde kiracı olarak yaşayıp yaşamadığı, işyeri ihtiyacının niteliği, ailevi veya mesleki koşulları ve taşınmazın kullanım amacına ilişkin belgeler önem taşıyabilir.

Dava sırasında ihtiyaç iddiasını destekleyen belgeler, tanık beyanları ve gerektiğinde resmi kayıtlar kullanılabilir. Bununla birlikte her dosyada aynı delillerin yeterli olacağı söylenemez. Mahkeme, ihtiyacın niteliğine ve tarafların somut durumuna göre değerlendirme yapar.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Ne Zaman Açılır?

Belirli süreli konut veya çatılı işyeri kira sözleşmelerinde ihtiyaç nedeniyle tahliye davası, kira süresinin sonunda açılır. TBK m. 350 uyarınca dava, sözleşme süresinin sona ermesinden başlayarak bir ay içinde açılmalıdır. Avukat Mehmet Kurşun, dava süresi, ihtar ve zorunlu arabuluculuk şartlarının somut sözleşme bakımından doğru hesaplanmasına destek olabilir.

Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde ise genel fesih hükümlerindeki fesih dönemleri ve bildirim süreleri dikkate alınır. Bu nedenle kira sözleşmesinin belirli süreli mi yoksa belirsiz süreli mi olduğu ve sözleşmede ayrıca bir bildirim şartı bulunup bulunmadığı dava açılmadan önce incelenmelidir.

Kira Sözleşmesinde Özel İhbar Şartı Varsa

Kira sözleşmesinde kiraya verenin sözleşme süresinin sona ermesinden önce belirli bir süre içerisinde fesih bildirimi yapmasını öngören bir hüküm bulunabilir. Yargıtay'ın 2025 yılında verdiği uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin kararda, sözleşmede kiraya veren aleyhine ve kiracı lehine böyle bir fesih ihbar şartı kararlaştırılmışsa bu şarta uyulması gerektiği belirtilmiştir.

Bu nedenle yalnızca TBK m. 350'deki bir aylık dava süresinin hesaplanması yeterli olmayabilir. Kira sözleşmesinin tamamı incelenerek tarafların ayrıca kararlaştırdığı bildirim şartlarının bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davasından Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?

Evet. Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin istisna dışında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu düzenleme 1 Eylül 2023 tarihinde uygulanmaya başlamıştır. 

Bu nedenle ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açmak isteyen kiraya verenin, dava öncesinde arabuluculuk sürecini tamamlaması gerekir. Anlaşma sağlanamaması halinde düzenlenen son tutanak, dava aşamasında önem taşır. Arabuluculuk başvurusu yapılmadan dava açılması halinde dava şartı eksikliği nedeniyle usulden ret gündeme gelebilir. 

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye uyuşmazlıklarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 4. maddesi kapsamında kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, kural olarak taşınmazın niteliği veya uyuşmazlığın parasal değeri üzerinden farklı bir görevli mahkemeye taşınmaz.

Dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının somut olaya göre kontrol edilmesi gerekir. Özellikle taşınmazın bulunduğu yer, tarafların durumları, kira sözleşmesinin içeriği ve talebin hukuki niteliği birlikte değerlendirilmelidir. Kira uyuşmazlıklarında Sulh Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğuna ilişkin yerleşik uygulama da bu yöndedir.  Avukat Mehmet Kurşun, tahliye sonrasındaki yeniden kiralama yasağı ve yeni malikin ihtiyaç iddiasına ilişkin riskleri inceleyebilir.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Nasıl Açılır?

İhtiyaç nedeniyle tahliye davasının hazırlık aşamasında öncelikle kira sözleşmesi ve tahliye sebebine ilişkin belgeler incelenir. Daha sonra ihtiyaç iddiasının hangi olay ve delillerle ispatlanacağı belirlenir. Dava şartı arabuluculuk tamamlandıktan sonra, görevli ve yetkili mahkemeye tahliye talepli dava dilekçesi sunulur.

  1. Kira sözleşmesi ve ekleri incelenir.
  2. İhtiyaç sebebi ve ihtiyaç duyulan taşınmazın kullanım amacı belirlenir.
  3. İhtiyacı destekleyen deliller hazırlanır.
  4. Dava şartı arabuluculuk başvurusu yapılır.
  5. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınır.
  6. Dava dilekçesi ve gerekli belgelerle Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılır.
  7. Yargılama sırasında ihtiyaç iddiasını destekleyen deliller sunulur.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davasında Hangi Belgeler Gereklidir?

Dava dosyasına sunulacak belgeler, ihtiyaç iddiasının niteliğine göre değişir. Kira sözleşmesi temel belgelerden biridir. Bunun yanında ihtiyaç durumunu ortaya koyabilecek resmi kayıtlar, mevcut konut veya işyeri durumunu gösteren belgeler, tapu kayıtları, kira sözleşmeleri ve gerektiğinde tanık anlatımları kullanılabilir.

Ayrıca arabuluculuk son tutanağının da dava dosyasında bulunması gerekir. Belgelerin yalnızca dosyaya eklenmesi değil, hangi vakıayı ispatladığının dava dilekçesinde açıkça ortaya konulması önemlidir.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Ne Kadar Sürer?

İhtiyaç nedeniyle tahliye davasının ne kadar sürede sonuçlanacağı için bütün dosyalar bakımından geçerli tek bir süre vermek mümkün değildir. Mahkemenin iş yükü, tarafların delilleri, tanık sayısı, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği, tebligat işlemleri ve kanun yolu başvuruları yargılamanın süresini etkileyebilir.

Özellikle ihtiyacın gerçek ve samimi olup olmadığı tartışmalıysa mahkeme çeşitli delillerin toplanmasına ihtiyaç duyabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce süre hesabının yanı sıra delil durumunun da değerlendirilmesi gerekir.

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • İhtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olup olmadığı somutlaştırılmalıdır.
  • TBK m. 350 kapsamında öngörülen dava açma süresi kaçırılmamalıdır.
  • Kira sözleşmesinde özel bir fesih veya bildirim şartı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
  • Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır.
  • İhtiyaç iddiasını destekleyen belgeler ve diğer deliller dava öncesinde hazırlanmalıdır.
  • Taşınmazın kiracının rızası dışında fiilen boşaltılmaya çalışılması gibi hukuka aykırı yöntemlere başvurulmamalıdır.

Özellikle dava açma süresinin hesaplanmasında kira sözleşmesinin başlangıç tarihi, sözleşme süresi, uzama dönemi, varsa özel bildirim hükümleri ve arabuluculuk süreci birlikte değerlendirilmelidir. Arabuluculuk sürecinde geçen sürenin hak düşürücü süreler bakımından nasıl dikkate alınacağı da ayrıca önem taşır. 

Yeni Malik İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Açabilir mi?

Taşınmazı sonradan edinen kişi için Türk Borçlar Kanunu'nun 351. maddesinde ayrıca düzenlenmiş bir tahliye yolu bulunmaktadır. Yeni malik, kendisi veya kanunda belirtilen yakınları için konut ya da işyeri ihtiyacı bulunması halinde, kanundaki bildirim ve süre şartlarına uyarak tahliye talebinde bulunabilir.

Yeni malikin kullanabileceği hukuki yol, taşınmazın edinilme tarihi ve mevcut kira sözleşmesinin durumu gibi unsurlara göre değişebilir. Bu nedenle yeni malik bakımından TBK m. 350 ve m. 351 hükümlerinin hangi koşullarda uygulanacağının ayrıca incelenmesi gerekir. 

İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Sonrasında Kiracının Yeniden Kiralaması

İhtiyaç nedeniyle tahliye davası sonucunda taşınmazın tahliyesine karar verilmesi, kiraya verenin taşınmazı ihtiyaç amacı dışında kullanmasını tamamen sınırsız hale getirmez. Türk Borçlar Kanunu, ihtiyaç veya yeniden inşa ve imar amacıyla tahliye edilen taşınmazların belirli şartlarda eski kiracıdan başkasına kiralanmasına ilişkin özel bir düzenleme içermektedir.

Bu nedenle tahliye kararından sonra taşınmazın ne amaçla kullanıldığı ve eski kiracının yeniden kiralama konusunda sahip olabileceği haklar ayrıca değerlendirilmelidir. Tahliye davasının açılmasına neden olan ihtiyaç ile tahliye sonrasındaki fiili kullanım arasında uyum bulunması önem taşır.

Sık Sorulan Sorular

Ev sahibi kendi oturmak için kiracıyı çıkarabilir mi?

Evet. Ev sahibinin kendisi için gerçek ve samimi bir konut ihtiyacı bulunması halinde, TBK m. 350'deki şartlara ve dava açma süresine uyularak ihtiyaç nedeniyle tahliye davası açılabilir. Ancak yalnızca taşınmazın sahibi olmak veya taşınmazı daha yüksek kira bedeliyle yeniden kiralamak istemek ihtiyaç nedeniyle tahliye için yeterli değildir.

İhtiyaç nedeniyle tahliye için ihtarname göndermek zorunlu mu?

Her durumda aynı şekilde bir ihtarname şartı bulunduğu söylenemez. Belirli süreli kira sözleşmelerinde TBK m. 350 kapsamında sözleşme süresi ve dava açma süresi dikkate alınırken, TBK m. 353 kapsamında dava açılacağının kiracıya yazılı olarak bildirilmesi belirli koşullarda dava açma süresinin uzamasına imkan verebilir. Ayrıca kira sözleşmesinde özel bir fesih bildirim şartı varsa bu hüküm ayrıca değerlendirilmelidir.

İhtiyaç nedeniyle tahliye davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, kanunda belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. İhtiyaç nedeniyle tahliye davası da bu kapsamda değerlendirilir. 

İhtiyaç nedeniyle tahliye davası reddedilebilir mi?

Evet. İhtiyacın kanunda aranan nitelikleri taşımaması, dava süresinin kaçırılması, gerekli dava şartının yerine getirilmemesi veya ileri sürülen ihtiyacın yeterli şekilde ispatlanamaması gibi nedenlerle dava reddedilebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce hem usule ilişkin şartların hem de ihtiyaç iddiasını destekleyen delillerin değerlendirilmesi gerekir.

İhtiyaç nedeniyle tahliye davası açmadan kiracı çıkarılabilir mi?

Kiracının rızası olmadan taşınmazın fiilen boşaltılması veya elektrik, su gibi hizmetlerin kesilmesi yoluyla tahliye sağlanmaya çalışılması hukuki risk doğurabilir. Kiracının tahliyesi kanunda öngörülen dava veya icra yolları kullanılarak gerçekleştirilmelidir.

 

Aşama
Temel inceleme
Uygulamadaki önem
İlk değerlendirme
İhtiyaç Nedeniyle Tahliye Davası Nasıl Açılır? bakımından olaylar, süreler ve mevcut belgeler birlikte incelenir.
Usul ve esas risklerinin erken belirlenmesi
Başvuru ve hazırlık
Görevli merci, talepler ve deliller somut olayın özelliklerine göre hazırlanır.
Usul ve ispat eksikliklerinin önlenmesi
Takip ve sonuç
Ara kararlar, bildirimler ve kanun yolları düzenli olarak izlenir.
Sürelerin ve başvuru haklarının korunması

İlgili hukuki içerikler: Tapu İptal ve Tescil Avukatı, İşe İade Davası Avukatı, KVKK Avukatı.

Şimdi Ara WhatsApp

Yükleniyor...