Kaçak elektrik borcu nedeniyle açılan menfi tespit davası, kişinin elektrik şirketi tarafından kendisine yöneltilen borcun tamamından veya bir bölümünden sorumlu olmadığının mahkemece belirlenmesini amaçlar. Kaçak kullanımın gerçekleşmediği, tüketimin yanlış kişiye yükletildiği veya borcun hatalı hesaplandığı durumlarda bu dava gündeme gelebilir. Hukuki yararın bulunması koşuluyla, icra takibi başlamadan önce veya takip sırasında başvurulabilir.
Kaçak elektrik tahakkukunun incelenmesinde iki konu birbirinden ayrılmalıdır: Kaçak kullanım iddiasının dayanağı ve talep edilen tutarın doğruluğu. Kullanıma ilişkin bir tespit bulunması, hesaplanan her bedelin kendiliğinden doğru olduğu anlamına gelmez. Tutanak, tüketim dönemi, sayaç kayıtları ve hesaplama yöntemi birlikte değerlendirilmelidir. Avukat Mehmet Kurşun, kaçak kullanım iddiasının dayanağı ile tahakkuk hesabını tutanak, sayaç ve tüketim kayıtları üzerinden ayrı ayrı değerlendirebilir.
Kaçak elektrik kullanımı ile usulsüz elektrik kullanımı aynı hukuki durumu ifade etmez. Dağıtım sistemine müdahale edilmesi veya elektrik tüketiminin doğru ölçülmesinin engellenmesi, kaçak kullanım kapsamında değerlendirilebilecek durumlardır. Buna karşılık kişinin kendi adına sözleşme yapmadan önceki aboneye düzenlenen faturaları ödeyerek elektrik kullanması, usulsüz kullanım kapsamında düzenlenmiştir.
Bu nedenle abonelik bilgilerindeki her eksiklik doğrudan kaçak elektrik borcu doğurmaz. Hangi fiilin gerçekleştiği ve bu fiilin hangi düzenlemeye karşılık geldiği belirlenmelidir. Kaçak elektrik tespitinin doğru bulgu ve belgelere dayanması, kullanımın niteliğinin somut olay üzerinden açıklanması gerekir.
Kaçak kullanımın gerçekleşmediği ileri sürülerek açılan menfi tespit davasında, borcun dayandığı olayları ispat yükü kural olarak alacak iddiasında bulunan elektrik şirketindedir. Davanın borçlu gösterilen kişi tarafından açılması, bütün ispat yükünün kendisine geçtiği anlamına gelmez. Şirketin, kaçak kullanım iddiasını ve talep ettiği tutarı destekleyen delilleri ortaya koyması gerekir.
Bununla birlikte ödeme yapıldığı gibi borcu sona erdiren ayrı bir olaya dayanan tarafın, bu olayı destekleyen delilleri sunması gerekir. Dolayısıyla kaçak kullanımın tamamen reddedilmesi ile borcun kabul edilip sonradan ödendiğinin ileri sürülmesi aynı şekilde değerlendirilmez. İspat yükü, tarafların dayandığı somut vakıalara göre belirlenir.
Elektrik şirketi çalışanlarınca düzenlenen tutanak, borcun tartışmasız biçimde mevcut olduğunu gösteren mutlak bir delil olarak değerlendirilmemelidir. Tutanaktaki açıklamalar, kullanımın nasıl tespit edildiği ve diğer belgeler birlikte incelenir. Şirketin kendi düzenlediği belgeye dayanması, mahkemenin tahakkukun dayanağını araştırmasını engellemez.
Özellikle tutanaktaki adresin, sayaç numarasının veya kullanım döneminin uyuşmazlıkla bağlantısı açıklığa kavuşturulmalıdır. Kaçak elektrik tutanağına itiraz, yalnızca belgenin kabul edilmediğini söylemek yerine, hangi tespitin neden hatalı olduğunu açıklayan somut gerekçelerle hazırlanmalıdır. Fotoğraf, teknik rapor ve tüketim kayıtları arasındaki çelişkiler bu açıdan önem taşır. Avukat Mehmet Kurşun, görevli mahkeme ve arabuluculuk şartını aboneliğin tüketici veya ticari niteliğine göre belirleyebilir.
Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 47. maddesine göre kaçak kullanım, miktar, süre veya hesaplama parametrelerine ilişkin itiraz, dayanak belgelerle birlikte bildirim tarihinden itibaren altı ay içinde yapılabilir. İtirazın en geç on iş günü içinde sonuçlandırılması gerekir. Ancak şirkete itiraz edilmesi, ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İtiraz dilekçesinde fatura ve tutanak numarası, tartışılan dönem, itiraz edilen tutar ve düzeltme gerekçeleri gösterilmelidir. Başvurunun ulaştığını gösteren kayıt saklanmalıdır. Buradaki altı aylık şirket başvuru süresi, icra ödeme emrine itiraz süresiyle karıştırılmamalıdır; farklı başvuruların süreleri ayrı takip edilmelidir.
Kaçak elektrik borcuna ilişkin bütün davalar aynı mahkemede görülmez. Görev belirlenirken tarafların sıfatları, abonelik ilişkisi ve uyuşmazlığın hukuki niteliği değerlendirilir. Yalnızca faturada “mesken” veya “ticarethane” yazması üzerinden kesin bir görev değerlendirmesi yapılmamalıdır.
Tüketici uyuşmazlıklarında yıllık parasal sınırlar da önemlidir. Bununla birlikte başvuru yolunun belirlenmesinde yalnızca tutara değil, istenen hukuki korumaya ve uyuşmazlığın niteliğine de bakılmalıdır. Özellikle sözleşme dışı kaçak kullanım iddiasında görev konusu, abonelikten doğan sıradan fatura uyuşmazlığıyla aynı kabul edilmemelidir.
Arabuluculuk şartı, davanın niteliğine göre değişir. Ticari dava niteliğindeki, konusu bir miktar para olan menfi tespit davalarında dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması gerekir. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda da kanuni istisnalar dışında dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Buna karşılık her kaçak elektrik uyuşmazlığında otomatik olarak zorunlu arabuluculuk bulunduğu söylenemez. Başvurunun ticari uyuşmazlık mı, tüketici uyuşmazlığı mı yoksa genel hükümlere tabi bir uyuşmazlık mı olduğu önceden belirlenmelidir. Arabuluculuk gereken durumda anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava aşamasına geçilir. Avukat Mehmet Kurşun, icra itirazı, menfi tespit, istirdat ve tazminat taleplerinin sürelere uygun biçimde yürütülmesine destek olabilir.
Dava hazırlığında öncelikle borcu talep eden şirketin unvanı, tahakkukun dayanağı ve varsa icra dosyası belirlenmelidir. Dilekçede hangi fatura nedeniyle, ne kadar tutarda borçlu olunmadığının tespitinin istendiği açıkça gösterilmelidir. Uyuşmazlığın yalnızca hesaplama hatasına mı yoksa kaçak kullanım iddiasının tamamına mı ilişkin olduğu ayrıştırılmalıdır.
Kaçak elektrik borcuna ilişkin menfi tespit davası dilekçesi hazırlanırken iddiaların dayandığı belgeler düzenlenmeli ve ilgili deliller belirtilmelidir. Dosyanın özelliklerine göre değerlendirilebilecek başlıca belge grupları şunlardır:
Kaçak elektrik tahakkukunda tüketim miktarı, hesaplanan gün sayısı, çalışma süresi, güç ve tarife gibi unsurlar incelenir. Uygulanacak hesaplama yöntemi, kaçak kullanımın türüne göre değişebilir. Bu nedenle her dosya için aynı gün sayısının veya tek bir hesaplama formülünün kullanılacağı varsayılmamalıdır.
Dosya hazırlığında tutanaktaki tüketim dönemiyle faturadaki dönemi karşılaştırmak; kullanılan sayaç ve tesisat bilgilerinin aynı yere ait olup olmadığını kontrol etmek yararlıdır. Bilirkişi incelemesi talep edilecekse “borç yüksek” şeklindeki genel itiraz yerine, yanlış olduğu düşünülen hesap kalemleri ayrı ayrı gösterilmelidir. Böylece teknik incelemede yanıtlanması istenen sorular belirginleşir.
Kaçak elektrik borcu için genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatılmışsa, ödeme emrine itiraz süresi kural olarak tebliğden itibaren yedi gündür. İtiraz, ilgili usule uygun olarak icra dairesine yapılır. Takibin türü ve tebligatın geçerliliği ayrıca incelenmelidir.
Elektrik şirketine gönderilen itiraz dilekçesi, icra dairesine yapılması gereken itirazın yerine geçmez. Menfi tespit davası açılması da ödeme emrine ilişkin süreyi kendiliğinden uzatmaz. Bu nedenle dava hazırlığı sürerken icra dosyasındaki sürelerin bekletilmemesi önemlidir.
Dava açılması icra takibini kendiliğinden durdurmaz. İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesine göre tedbirin kapsamı, davanın takipten önce veya sonra açılmasına göre farklılaşır. Aşağıdaki kurallar genel çerçeveyi gösterir; teminat yatırılması tek başına bütün hacizleri kaldırmaz.
Arabuluculuk bakımından özel bir düzenleme bulunmaktadır: Arabuluculuk bürosuna başvurulduktan sonra aynı uyuşmazlık için takip başlatılırsa, başvuran tarafın son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talepte bulunması hâlinde, takipten önce açılan davaya ilişkin tedbir hükmü uygulanabilir. Bu istisnada başvuru ve takip tarihleri belirleyicidir.
İtirazın yapılması, elektriğin koşulsuz olarak yeniden bağlanacağı anlamına gelmez. Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 47. maddesi, itiraz sonuçlanıncaya kadar itiraz konusu tutarın teminata bağlanması şartıyla elektriğin bağlanabilmesine imkân tanır. Bu düzenleme, her başvuruda otomatik bağlantı yapılacağı şeklinde yorumlanmamalıdır.
Menfi tespit davası devam ederken takip konusu borç ödenirse, kanundaki koşullar çerçevesinde davaya istirdat, yani ödenen paranın geri alınması davası olarak devam edilir. Ödemenin tarihi ve miktarı belgelenmelidir.
Dava açılmadan önce icra takibi nedeniyle borçlu olunmayan para tamamen ödenmişse, İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi kapsamında geri isteme için ödeme tarihinden itibaren bir yıllık süre gündeme gelir. İcra takibi dışında yapılan ödemelerde ise iade talebinin hukuki sebebi ve uygulanacak süre ayrıca belirlenmelidir.
Davanın kabulü, borcun tamamı veya hükümde belirtilen bölümü yönünden borçlu olunmadığının tespiti sonucunu doğurur. İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi kapsamında borçlu lehine karar verilmesiyle takip durur; karar kesinleştiğinde hükmün kapsamına göre icranın eski hâle getirilmesi gündeme gelir.
Kötü niyet tazminatı, davanın kazanılmasının otomatik sonucu değildir. Takibin hem haksız hem de kötü niyetli olması ve talepte bulunulması gerekir. Koşulları gerçekleştiğinde tazminat, haksızlığı belirlenen takip konusu alacağın yüzde 20’sinden az olamaz. Yalnızca şirketin alacağını ispatlayamaması, her durumda kötü niyet bulunduğunu göstermez.
İlgili hukuki içerikler: Kağıthane İcra Avukatı, İtirazın İptali Davası, Menfi Tespit Davası.