Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası, nafaka kararı verildikten sonra tarafların ekonomik ve kişisel koşullarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle mevcut nafaka yükümlülüğünün sona erdirilmesi veya miktarının düşürülmesi amacıyla açılır. Nafaka türüne göre kaldırma veya azaltma şartları değişebilir.
Yoksulluk nafakası bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın azaltılmasına veya artırılmasına imkân tanımaktadır. İştirak nafakası bakımından ise Türk Medeni Kanunu'nun 331. maddesine göre durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirleyebilir veya nafakayı kaldırabilir. Avukat Mehmet Kurşun, nafaka türü ile tarafların karar sonrasında değişen ekonomik ve kişisel koşullarını birlikte değerlendirebilir.
Nafakanın Kaldırılması veya Azaltılması Davası Nedir?
Nafaka kaldırma davası, devam eden nafaka yükümlülüğünün sona erdirilmesini; nafaka azaltma davası ise mevcut nafaka miktarının daha düşük bir seviyeye çekilmesini amaçlar. Bu davalarda temel olarak nafaka kararının verildiği tarihten sonra meydana gelen değişiklikler değerlendirilir.
Mahkeme, nafaka yükümlüsünün gelir ve giderlerini, nafaka alacaklısının ekonomik durumunu, nafakanın türünü ve nafaka kararından sonra meydana gelen değişiklikleri birlikte değerlendirir. Bu nedenle yalnızca tek bir ekonomik veriye dayanılarak her dosya bakımından aynı sonuca ulaşılması mümkün değildir.
Nafakanın Azaltılması Hangi Durumlarda İstenebilir?
Nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunda önemli bir kötüleşme meydana gelmesi, mevcut nafakanın ödeme gücünü aşacak hâle gelmesi veya nafaka alacaklısının ekonomik durumunun değişmesi gibi durumlar somut olayın özelliklerine göre azaltma talebinin değerlendirilmesini gerektirebilir.
gibi hususlar dosyanın koşullarına göre dikkate alınabilir. Ancak geçici veya küçük çaplı bir gelir değişikliğinin nafakanın mutlaka azaltılmasını gerektireceği söylenemez. Değişikliğin niteliği ve nafaka ödeme gücüne etkisi somut olarak değerlendirilir.
Nafakanın Kaldırılması Hangi Durumlarda İstenebilir?
Nafakanın tamamen kaldırılması, azaltılmasından farklı olarak mevcut nafaka yükümlülüğünün sona erdirilmesini ifade eder. Özellikle yoksulluk nafakasında kanunun öngördüğü kaldırma sebepleri ile tarafların mali durumlarında meydana gelen değişiklikler önem taşır.
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilen yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılması mümkündür. Avukat Mehmet Kurşun, gelir kaybı, yeni çalışma durumu, sağlık giderleri ve çocuğun ihtiyaçlarına ilişkin belgelerin ispat gücünü inceleyebilir.
Yoksulluk Nafakası Hangi Durumlarda Kaldırılır?
Yoksulluk nafakasının kaldırılması bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi özel düzenlemeler içermektedir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden sona erer. Buna karşılık fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme gibi hâllerde mahkeme kararı gerekir.
Örneğin nafaka alacaklısının düzenli ve yeterli bir gelire kavuşması, kendi ekonomik koşulları içinde artık yoksulluk durumunun bulunmadığının kabul edilmesine yol açabilecek bir değişiklik olabilir. Ancak bu değerlendirme yapılırken kişinin yalnızca çalışıyor olup olmadığına değil, gerçek gelirine, yaşam koşullarına ve somut ekonomik durumuna bakılması gerekir.
İştirak Nafakası Kaldırılabilir veya Azaltılabilir mi?
İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin mali gücü oranında katılmasını amaçlar. Türk Medeni Kanunu'nun 330. maddesinde nafaka miktarının çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenmesi öngörülmüştür.
Çocuğun ihtiyaçlarında veya anne ve babanın ekonomik koşullarında değişiklik meydana gelmesi hâlinde iştirak nafakasının yeniden belirlenmesi gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 331. maddesi de durumun değişmesi hâlinde nafaka miktarının yeniden belirlenmesine veya nafakanın kaldırılmasına imkân tanımaktadır.
Nafaka Kaldırma veya Azaltma Davası Nasıl Açılır?
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması için görevli mahkemeye dava dilekçesi verilmesi gerekir. Dilekçede mevcut nafaka kararının tarihi ve içeriği, nafakanın türü, nafakanın hangi miktarda ödendiği ve kaldırma veya azaltma talebinin hangi değişikliklere dayandığı açıkça belirtilmelidir.
Özellikle nafaka kararından sonra meydana gelen değişikliklerin somut biçimde ortaya konulması önemlidir. Gelir kaybı, iş değişikliği, emeklilik, yeni ve zorunlu giderler veya nafaka alacaklısının ekonomik durumundaki değişiklik gibi iddiaların mümkün olduğunca belgelerle desteklenmesi gerekir. Avukat Mehmet Kurşun, dava süresince ödeme yükümlülüğü ile kaldırma veya azaltma talebinin hangi tarihten sonuç doğuracağını açıklığa kavuşturabilir.
Nafakanın Azaltılması İçin Hangi Belgeler Gereklidir?
Mahkemenin tarafların gerçek ekonomik durumunu değerlendirebilmesi için gelir ve giderleri gösteren belgeler önem taşır. Davanın gerekçesine göre sunulabilecek belgeler değişmekle birlikte, özellikle nafaka yükümlüsünün ödeme gücündeki değişikliği gösteren belgeler dikkate alınabilir.
- Maaş bordroları ve güncel gelir belgeleri,
- İşten ayrılma veya iş değişikliğine ilişkin belgeler,
- Emeklilik durumunu gösteren belgeler,
- Kira ve düzenli konut giderleri,
- Sağlık giderleri ve zorunlu tedavi masrafları,
- Banka kayıtları ve diğer mali belgeler,
- Varsa nafaka alacaklısının ekonomik durumundaki değişiklikleri gösteren deliller,
- Önceki nafaka kararları ve ilgili mahkeme dosyaları
Hangi belgelerin gerekli olduğu somut olayın niteliğine göre değişebilir. Mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarının araştırılması için gerekli incelemelerin yapılmasına da karar verebilir.
Nafakanın Kaldırılması veya Azaltılması Davasında Görevli Mahkeme
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davaları aile hukukundan kaynaklandığından, görevli mahkeme kural olarak Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise dava, görevli Asliye Hukuk Mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülebilir.
Boşanma sonrasında açılan nafaka davalarında yetki bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 177. maddesi önem taşır. Buna göre boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Nafakanın Kaldırılması veya Azaltılması Davasında İspat
Nafakanın azaltılması veya kaldırılmasını isteyen taraf, talebinin dayandığı koşul değişikliğini somutlaştırmalıdır. Örneğin gelirde meydana gelen düşüşün geçici mi yoksa sürekli mi olduğu, mevcut nafakanın ödeme gücüne etkisi ve diğer ekonomik yükümlülükler birlikte değerlendirilir.
Yoksulluk nafakasının kaldırılması isteniyorsa, kanunda belirtilen kaldırma sebeplerinin veya yoksulluk koşulunun ortadan kalktığının ortaya konulması önem taşır. İştirak nafakasında ise çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik durumlarında meydana gelen değişiklikler değerlendirmeye alınır.
Anlaşmalı Boşanmada Kararlaştırılan Nafaka Sonradan Azaltılabilir mi?
Anlaşmalı boşanma sırasında tarafların nafaka konusunda bir düzenleme yapmış olması, koşulların hiçbir zaman değiştirilemeyeceği anlamına gelmez. Ancak protokolün içeriği, nafakanın hangi şartlarla kararlaştırıldığı ve sonradan meydana gelen değişikliklerin niteliği somut olay bakımından ayrıca incelenmelidir.
Özellikle anlaşmalı boşanma protokolünde nafakanın miktarı, artış şekli veya belirli koşullara ilişkin özel düzenlemeler bulunuyorsa, mevcut hükmün içeriğinin dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle yalnızca protokolde nafaka miktarının yazılı olmasına dayanılarak her durumda azaltma veya kaldırma talebinin reddedileceği ya da kabul edileceği söylenemez.
Nafaka Kaldırma Davası Açılmadan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?
Dava açmadan önce öncelikle mevcut nafaka kararının hangi nafaka türüne ilişkin olduğu belirlenmelidir. Çünkü yoksulluk nafakası ile iştirak nafakasının kaldırılması ve azaltılması bakımından uygulanacak hükümler aynı değildir.
- Mevcut nafaka kararının ve varsa anlaşmalı boşanma protokolünün incelenmesi,
- Nafakanın türünün belirlenmesi,
- Nafaka kararından sonra meydana gelen değişikliklerin tespit edilmesi,
- Gelir ve gider durumunun belgelenmesi,
- Varsa nafaka alacaklısının ekonomik durumundaki değişikliklerin belirlenmesi,
- Talebin kaldırma mı yoksa azaltma mı olduğunun açık şekilde ortaya konulması
önem taşır. Nafaka hukukunda somut olayın özellikleri sonuca doğrudan etki edebileceğinden, dava öncesinde mevcut karar ve güncel ekonomik durum birlikte değerlendirilmelidir.
Nafaka Kaldırma veya Azaltma Davası Ne Kadar Sürer?
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davalarının ne kadar süreceği konusunda tüm dosyalar için geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir. Mahkemenin iş yükü, tarafların sunduğu deliller, sosyal ve ekonomik durum araştırmaları ve dosyanın özellikleri yargılama süresini etkileyebilir.
Bu nedenle dava süresinden çok, kaldırma veya azaltma talebinin hukuki ve ekonomik dayanaklarının doğru şekilde ortaya konulması önemlidir. Nafaka uyuşmazlıkları, gerektiğinde aile hukuku kapsamında diğer taleplerle birlikte değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka borçlusu işsiz kalırsa nafaka kendiliğinden kalkar mı?
İşsiz kalmak tek başına nafakanın her durumda kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Gelir kaybının niteliği, nafaka borçlusunun mevcut ekonomik durumu ve nafaka türü değerlendirilerek mahkemeden azaltma veya kaldırma talep edilebilir.
Nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması nafakayı otomatik olarak kaldırır mı?
Her çalışma faaliyeti nafakanın otomatik olarak sona ermesini sağlamaz. Özellikle yoksulluk nafakası bakımından kişinin elde ettiği gelirin yoksulluk durumunu ortadan kaldırıp kaldırmadığı somut ekonomik koşullar üzerinden değerlendirilir.
Nafaka ne zaman kendiliğinden sona erer?
İrat biçimindeki yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi uyarınca kendiliğinden kalkar. Diğer kaldırma sebeplerinde ise mahkeme kararı gerekebilir.
İştirak nafakası tamamen kaldırılabilir mi?
Çocuğun ihtiyaçları veya tarafların koşullarında meydana gelen değişikliklere göre iştirak nafakası yeniden belirlenebilir veya kanuni şartların oluşması hâlinde kaldırılabilir. Bunun değerlendirilmesinde çocuğun ihtiyaçları ve üstün yararı önem taşır.
Nafaka azaltma davası açılırken mevcut nafaka ödenmeye devam eder mi?
Dava açılması, mevcut nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz veya mevcut miktarı otomatik olarak değiştirmez. Bu nedenle dava sonuçlanıncaya kadar mevcut kararın hukuki sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebinde bulunulurken nafaka türü, önceki mahkeme kararı, tarafların güncel ekonomik durumları ve karar tarihinden sonra meydana gelen değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir. Somut olayın özellikleri farklı hukuki sonuçlara yol açabileceğinden, dava dilekçesinin bu değişiklikleri açık ve belgeli şekilde ortaya koyması önemlidir.

