SGK işten ayrılış bildirgesinde fesih nedeninin gerçeğe aykırı kodla gösterilmesi; işsizlik ödeneğinin reddine, yeni iş başvurularında olumsuz değerlendirmeye ve işçilik alacakları konusunda uyuşmazlığa yol açabilir. Çalışan öncelikle işverenden bildirimin düzeltilmesini istemeli; sonuç alınamazsa gerçek fesih nedeninin tespiti, işçilik hakları ve kayıt düzeltme talebini birlikte değerlendirmelidir. Her yanlış kod için aynı dava açılmaz; doğru yol, kodun neden yanlış olduğuna ve hangi hakkı etkilediğine göre belirlenir.
İşten çıkış kodu tek başına feshin hukuka uygunluğunu kesinleştiren bir mahkeme kararı değildir. İşverenin SGK'ya yaptığı idari bildirimdir ve uyuşmazlıkta diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Avukat Mehmet Kurşun, fesih bildirimi, işveren savunması, bordro, yazışma ve tanık anlatımlarını inceleyerek yalnızca kod değişikliği mi yoksa işe iade, kıdem ve ihbar tazminatı ya da başka alacak taleplerinin de ileri sürülmesi gerektiğini belirleyebilir.
İşveren, 4/a kapsamında çalışan sigortalının hizmet sözleşmesi sona erdiğinde sigortalı işten ayrılış bildirgesini SGK'ya gönderir. Bildirgede işten ayrılış tarihiyle birlikte sona erme nedeni de bir kodla gösterilir. SGK'nın resmî açıklamalarına göre bildirim, hizmet akdinin sona erdiği tarihi takip eden on gün içinde e-sigorta yoluyla yapılmalıdır.
Kod; istifa, işveren feshi, haklı neden, belirli süreli sözleşmenin sona ermesi, işyerinin kapanması, emeklilik veya nakil gibi farklı durumları gösterebilir. Kod listeleri ve teknik uygulama zaman içinde değişebildiğinden, yalnızca eski bir internet tablosuna güvenilmemeli; fesih tarihinde geçerli kod ve açıklama SGK kayıtlarından kontrol edilmelidir.
Yanlış kod her durumda tazminat hakkı doğurmaz. Çalışan, hangi somut hakkının ihlal edildiğini ve işverenin hatalı veya kasıtlı bildirimiyle zarar arasındaki bağlantıyı göstermelidir. Örneğin işsizlik ödeneğinin yalnızca prim günü eksikliği nedeniyle reddedildiği bir dosyada, kod hatası tek başına gelir kaybının sebebi olmayabilir.
İlk adım, insan kaynakları veya işverene yazılı başvuru yapmaktır. Başvuruda işten ayrılış tarihi, bildirilen kod, gerçek fesih nedeni ve talep edilen doğru bildirim açıkça belirtilmelidir. Fesih yazısı, ihtarname, bordro, arabuluculuk tutanağı veya işverenin fesih gerekçesini gösteren yazışmalar eklenebilir. Talebin e-posta, KEP veya noter aracılığıyla ispatlanabilir şekilde iletilmesi yararlıdır.
İşverenin elektronik sistem üzerinden yapabileceği düzeltme imkânı ile süresi, bildirimin tarihi ve SGK uygulamasına göre değişebilir. Sistemden doğrudan değişiklik yapılamıyorsa işverenin ilgili sosyal güvenlik merkezine belge ve dilekçeyle başvurması gerekebilir. Çalışan da SGK'ya kendi açıklaması ve belgeleriyle başvurabilir; ancak işverenin beyanıyla çekişme varsa Kurum her zaman yalnızca çalışanın talebiyle kodu değiştirmeyebilir.
Uyuşmazlığın niteliğine göre SGK'ya ve işverene başvuru, sorunu dava açılmadan çözebilir ve delil oluşturabilir. Buna karşılık işçinin temel talebi işveren feshinin gerçek nedeninin belirlenmesi, işe iade veya işçilik alacaklarının tahsili ise ilgili özel süreler bekletilmemelidir. Kurumdan cevap beklemek, işe iade veya arabuluculuk sürelerini kendiliğinden durdurmaz.
Yalnızca idari kaydın düzeltilmesi isteniyorsa Kurum işlemi ve taraf sıfatı ayrıca incelenir. İşverenin fesih beyanından kaynaklanan uyuşmazlıkla sosyal güvenlik kaydına ilişkin uyuşmazlık aynı dilekçede her zaman aynı şekilde çözülemez. Dava açmadan önce talep sonucu, davalılar ve hukuki yarar netleştirilmelidir.
İşveren gerçeğe aykırı kodu düzeltmeyi reddediyorsa ve bu kayıt işçinin güncel, korunmaya değer bir hakkını etkiliyorsa tespit ve düzeltme talebi gündeme gelebilir. Fesih nedeni aynı zamanda kıdem, ihbar, kötü niyet veya sendikal tazminat gibi hakları etkiliyorsa dava stratejisi bu taleplerle birlikte kurulmalıdır. işten çıkarılan işçinin hakları yalnızca SGK koduna bakılarak değil, fiili fesih süreci üzerinden belirlenir.
İşe iade koşulları varsa çalışan, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kanundaki kısa süre içinde arabulucuya başvurmalıdır. Kodun düzeltilmesi için işverenle yazışmak bu süreyi uzatmaz. İşe iade süreci sonunda feshin geçersizliği belirlenirse karar, kayıt düzeltme talebinin değerlendirilmesinde önemli delil oluşturabilir.
İşçi ile işveren arasındaki fesih nedeni, işçilik alacağı veya iş sözleşmesine dayanan tespit uyuşmazlıklarında kural olarak iş mahkemesi görevlidir. Ancak talep doğrudan SGK işleminin iptali veya sosyal güvenlik kaydının düzeltilmesine yöneliyorsa Kurumun taraf olup olmayacağı ve sosyal güvenlik hukukuna özgü usul ayrıca incelenir. Yanlış hasımla açılan dava usul kaybına ve gecikmeye yol açabilir.
Yetkide işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer gibi 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunundaki kurallar dikkate alınır. İş sözleşmesinde çalışan aleyhine getirilen yetki kaydı her zaman geçerli olmaz. Birden çok işveren, alt işveren veya işyeri devri varsa gerçek işverenin ve bildirimi yapan sicil dosyasının belirlenmesi gerekir.
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talebinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. Yalnızca tespit veya SGK kaydının düzeltilmesi talebinin bu kapsamdaki niteliği, diğer taleplerle bağlantısı ve tarafları dosya özelinde incelenmelidir. Uygulamada fesih sebebiyle bağlantılı kıdem, ihbar veya işe iade talepleri varsa arabuluculuk sürecinin eksiksiz yürütülmesi önemlidir.
Arabuluculuk başvurusunda sadece “alacaklarım” gibi belirsiz ifade kullanmak yerine, fesih nedeninin yanlış bildirildiği, talep edilen doğru neden ve buna bağlı alacaklar açıkça yazılmalıdır. Son tutanakta yer almayan bir talep daha sonra dava şartı itirazıyla karşılaşabilir. Arabuluculuk anlaşması yapılacaksa kod düzeltme yükümlülüğünün kim tarafından, hangi sürede ve hangi belgeyle yerine getirileceği somutlaştırılmalıdır.
İşverenin kodu sonradan değiştirmesi, feshin hukuki niteliğini her zaman tek başına çözmez. Mahkeme, bildirimin yapıldığı tarihteki belgeleri, işverenin tutarlı davranıp davranmadığını ve fesih sebebinin ispat yükünü değerlendirir. Özellikle ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasında somut olay, tarih ve delil gösterilmesi gerekir.
İşveren belirli bir haklı veya geçerli fesih nedenine dayanıyorsa bu nedeni usulüne uygun delillerle ispatlamak zorundadır. İşçi, fesih bildiriminin görünürdeki nedeninden farklı olduğunu ileri sürüyorsa iddiasını destekleyen olguları sunmalıdır. Kodun yanlışlığı; çelişkili fesih yazısı, ödeme açıklaması, tanık, şirket içi kayıt veya başka bir yargı kararıyla ortaya konabilir.
Çalışanın imzasını taşıyan istifa belgesi bulunması davayı otomatik olarak bitirmez. Belgenin özgür iradeyle verilip verilmediği, tarihinin gerçekliği, baskı veya şarta bağlı olup olmadığı ve işçinin aynı anda haklarını alıp almadığı incelenir. Boş kâğıda alınan imza veya sonradan doldurulduğu iddia edilen belge bakımından bilirkişi ve diğer deliller gerekebilir.
İşsizlik ödeneği için yalnızca çıkış kodu değil, son 120 günlük hizmet akdine tabi olma durumu, son üç yıldaki prim gün sayısı, süresinde başvuru ve işsizliğin kişinin istek ve kusuru dışında gerçekleşmesi gibi şartlar birlikte değerlendirilir. Kod yanlışsa çalışan İŞKUR'a fesih belgelerini sunarak inceleme istemeli; işveren ve SGK düzeltme başvurularını da belgelemelidir.
Kodun düzeltilmesi, diğer koşullar eksikse otomatik ödeme sağlamaz. Buna karşılık ödeneğin sadece gerçeğe aykırı fesih nedeni yüzünden reddedildiği ispatlanırsa kurum işlemi ve gelir kaybı bakımından ek hukuki yollar incelenebilir. Başvuru ve dava süreleri birbirinden farklı olabileceğinden yalnızca işverenin cevabı beklenmemelidir.
Yanlış bildirim nedeniyle işsizlik ödeneği kaybı, yeni iş fırsatının somut biçimde kaybedilmesi veya kişilik hakkının zedelenmesi ileri sürülebilir; fakat her zarar kalemi ayrıca ispatlanmalıdır. Varsayımsal itibar kaybı veya genel rahatsızlık tek başına yüksek tazminat sonucunu doğurmaz. İşverenin kusuru, zararın miktarı ve uygun nedensellik bağı gösterilmelidir.
Kıdem ve ihbar tazminatı ise kodun adından değil, iş sözleşmesinin gerçek sona erme biçiminden doğar. Örneğin işverenin haksız feshi istifa koduyla bildirmesi hâlinde işçi, gerçek feshi ispatladığında koşulları varsa bu alacakları isteyebilir. iş hukuku taleplerinin her biri için zamanaşımı, faiz ve arabuluculuk kapsamı ayrı hesaplanmalıdır.
Fesih nedeni ile kurum kaydının birlikte tartışıldığı dosyalarda, işçi avukatı desteği; arabuluculuk taleplerinin eksiksiz kurulması, delillerin zamanında toplanması ve kısa sürelerin kaçırılmaması açısından önem taşır.
İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru gerekir; anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Bu kısa süreler yalnızca kod düzeltme görüşmeleri yürütüldüğü için durmaz. İşçilik alacaklarında ise alacağın türüne göre farklı zamanaşımı süreleri uygulanabilir.
Bağımsız tespit ve kayıt düzeltme talebinde hukuki yarar, güncel etki ve kurum başvuru tarihleri ayrıca değerlendirilir. Avukat Mehmet Kurşun, çıkış kodu uyuşmazlığını ana talepten koparmadan işe iade, alacak, İŞKUR ve SGK süreçleri için tek bir süre takvimi oluşturabilir.
Önce SGK kaydı ve işverenin fesih belgeleri alınır, gerçek olay kronolojisi çıkarılır ve işverene yazılı düzeltme talebi yöneltilir. Gerekli ise arabuluculuk başlatılır. Dava dilekçesinde yalnızca kod numarası değil, feshin gerçek nedeni, yanlış bildirimin etkilediği hak ve istenen somut hukuki sonuç açıkça gösterilir.
Mahkeme personel dosyasını, SGK ve İŞKUR kayıtlarını getirterek taraf tanıklarını dinleyebilir. Fesih nedeni hakkında karar verildikten sonra hükmün SGK kaydına nasıl yansıtılacağı ve ilgili kuruma hangi belgenin sunulacağı takip edilmelidir. Avukat Mehmet Kurşun, kararın yalnızca kâğıt üzerinde kalmaması için düzeltme, alacak ve kurum uygulaması aşamalarını birlikte yürütebilir.
Elektronik düzeltme imkânı ve işlem yöntemi bildirimin tarihine göre değişebilir. Süre veya sistem izin vermiyorsa işverenin SGK birimine belgeli başvuru yapması gerekebilir.
Kod önemli bir veridir ancak İŞKUR diğer yasal şartları ve fesih belgelerini de değerlendirir. Çalışan süresinde başvurmalı ve gerçek fesih nedenini gösteren belgeleri sunmalıdır.
Her olayda değil. İşe iade veya işçilik alacakları varsa, kod düzeltme talebinin bu davalarla bağlantısı, davalılar ve hukuki yarar birlikte incelenmelidir.