Av. Mehmet Emin Kurşun · Son güncelleme: 30 Ekim 2026
Trafik kazasında kusur oranı, kazayı hangi trafik kuralı ihlalinin doğurduğuna göre belirlenir. Karayolları Trafik Kanunu m.84, kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, şeride tecavüz etmek ve kavşakta geçiş önceliğine uymamak gibi 12 hâli asli kusur sayar. Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri yalnızca %0, %50 veya %100 oranını verir ve SBM’nin kaza senaryolarını esas alır. Polis tutanağında oran yazılmaz; hangi kuralın ihlal edildiği yazılır. Mahkemede ve tahkimde bilirkişi %75’e %25 gibi ara oranlar belirleyebilir. Arkadan çarpan sürücü kural olarak %100 kusurludur. Ancak öndeki araç geri gelmişse ya da duraklamanın yasak olduğu yerde aniden durmuşsa oran değişir.
Kusur oranını nereden öğreneceğiniz kusur oranı ve kaza tespit tutanağı sorgulama yazımızda, itiraz yolları ise kaza tespit tutanağına ve kusur oranına itiraz yazımızda detaylarıyla anlatılmıştır.
Asli kusur, kazanın asıl sebebi olan kural ihlalidir. Tali kusur ise kazaya katkısı olan ama kazayı tek başına doğurmayan ihlaldir. Karayolları Trafik Kanunu m.84 ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157, aşağıdaki hâllerde sürücüyü asli kusurlu sayar.
Yönetmelik bir istisna da tanır. Başka bir sürücünün veya yayanın kural dışı hareketi ya da bir aracın teknik arızası yüzünden temel bir kuralı ihlal etmek zorunda kalan ve bütün tedbirlere rağmen kazaya karışan sürücü asli kusurlu sayılamaz (Yönetmelik m.157).
Kanun tali kusurları tek tek saymaz. Hız sınırını aşmak, alkollü veya yorgun araç kullanmak, ışıkları kullanmamak gibi m.84’te sayılmayan ihlaller kural olarak tali kusur sayılır. Hız ihlali çok ağırsa sonuç değişebilir: Yargıtay, gece 30 km/s sınırlı bir kavşağa sınırın dört katından fazla hızla giren sürücünün, yan yoldan gelen aracın kazadan kaçınma imkânını ortadan kaldırdığını kabul etti (12. CD, E.2021/7843, K.2025/4995, 28.05.2025).
Asli kusur, kusurun en büyük payının o sürücüde olduğunu gösterir; oranın tamamını göstermez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, sigortalı sürücüye asli kusurla %75, geçme kurallarına uymayan diğer sürücüye tali kusurla %25 veren bilirkişi raporuna dayanan kararı onadı (E.2025/5401, K.2025/17415, 25.12.2025). İki sürücü de asli kusur sayılan bir ihlal yapmışsa oranlar genellikle eşitlenir.
Kusur oranı, alacağınız tazminatı doğrudan belirler. Örneğin 200.000 TL’lik zararınızda kusurunuz %25 ise karşı taraftan 150.000 TL isteyebilirsiniz. %0, %50 ve %100 oranlarında hangi zararın hangi sigortadan ödendiği sorgulama yazımızda tabloyla gösterildi.
Kusuru kimin belirlediği, tutanağı kimin düzenlediğine ve uyuşmazlığın nereye taşındığına göre değişir.
Aşama | Kim belirler | Hangi oranlar | Dayanak |
|---|---|---|---|
Anlaşmalı tutanak (yalnız maddi hasar, sürücüler anlaşmış) | Tarafların sigorta şirketleri; anlaşamazlarsa SBM bünyesindeki komisyon | Yalnızca %0, %50, %100 | 2017/18 sayılı Genelge; tutanak, kroki, fotoğraflar ve SBM kaza senaryoları |
Polis veya jandarma tutanağı | Tutanakta oran yazılmaz, hangi kuralın ihlal edildiği yazılır; oranı sigorta şirketi, uyuşmazlıkta bilirkişi belirler | Duruma göre | Yönetmelik m.156 |
Sigorta Tahkim Komisyonu veya hukuk mahkemesi | Bilirkişi; raporlar çelişirse üniversite öğretim üyeleri, Karayolları Genel Müdürlüğü teknik heyeti veya Adli Tıp Kurumu | %75’e %25, %60’a %40 gibi ara oranlar dahil | HMK m.266 |
Ceza davası | Ceza dosyasındaki bilirkişi | Asli ve tali kusur | Hukuk hakimi, ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir (TBK m.74) |
Anlaşmalı tutanak her kazada düzenlenemez. Sürücülerden birinde alkol veya uyuşturucu şüphesi varsa, sürücü belgesi yoksa ya da araç sınıfına uygun değilse, araçlardan birinin trafik sigortası yoksa, kazaya kamu kurumu aracı karışmışsa ya da kamu malı veya üçüncü kişilerin eşyası zarar görmüşse, kazada yaralanan ya da ölen varsa ve tek taraflı kazalarda tutanağı kolluk düzenler (Genelge 2017/18, m.1.2).
Tutanakta bir sürücünün “asli ve tam kusurlu” gösterilmesi de tazminatın o oranda belirlenmesi için yetmez. Tahkim ve mahkeme tutanakla bağlı değildir; kusuru bilirkişi raporuyla yeniden belirler. Bu yüzden kamera kaydı, fotoğraf ve tanık gibi deliller oranı değiştirebilir.
Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri kusuru, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) yayımladığı Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları üzerinden belirler. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
Kaza şekli | Kusurlu taraf ve oran | SBM durum no |
|---|---|---|
Takip mesafesini korumayıp öndeki araca arkadan çarpmak | Arkadan çarpan %100 | 1A, 9 |
Öndeki araç duraklamanın yasak olduğu yerde aniden duruyor, arkadaki çarpıyor | %50 – %50 | 1B |
Öndeki araç geri gelip arkadaki araca çarpıyor | Geri giden %100 | 1C |
Kırmızı ışıkta geçmek | Kırmızıda geçen %100 | 2 |
İki sürücü de kendisine yeşil yandığını söylüyor | %50 – %50 | 4 |
Yan yoldan ana yola geçiş önceliğine uymadan çıkmak | Ana yola çıkan %100 | 6 |
Karşı şeride geçmek | Karşı şeride geçen %100 | 7 |
Kavşakta sağdan gelen araca yol vermemek | Yol vermeyen %100 | 13 |
İki araç da en sağ şeridi izlemeyip birbirinin şeridine giriyor | %50 – %50 | 14, 19 |
Döner kavşakta kurala uygun dönen araca çarpmak | Çarpan %100 | 33A, 33B |
Karşıdan gelen aracı beklemeden sollamak | Sollayan %100 | 20 |
Kavşağa yaklaşırken yavaşlamamak | Yavaşlamayan %100 | 23 |
Otopark, site veya benzin istasyonu gibi bir alandan yola çıkarken trafikteki araca yol vermemek | Çıkan %100 | 25 |
Şerit değiştirme kuralını ihlal edip iki şeridi birden kullanmak | Şeridi ihlal eden %100 | 26 |
Kurallara uygun park edilmiş araca çarpmak | Çarpan %100 | 27 |
Akan trafiğin önünde kapı açmak | Kapıyı açan %100 | 35 |
Seyir hâlindeki araçtan yük veya parça düşmesi | Yükü düşen araç %100 | 46 |
Kontrolsüz U dönüşü yapmak | U dönüşü yapan %100 | 47 |
Ters yöne girmek | Ters yöne giren %100 | 48 |
Zincirleme kaza | Her çarpışma ayrı değerlendirilir; öndekine arkadan çarpan %100 | 30, 31 |
Dört veya daha fazla araç | Sigorta şirketleri kaza şekline göre serbestçe belirler | 36–42 |
Bu tablo, sigorta şirketlerinin anlaşmalı tutanakta uyguladığı ölçüdür. Tahkim ve mahkeme bu tabloyla bağlı değildir; olayın ayrıntılarına göre bilirkişi farklı ve ara oranlar belirleyebilir.
Kural olarak evet. Arkadan çarpmak KTK m.84’te asli kusur sayılır. Arkadaki sürücü, öndeki aracın aniden durabileceğini hesaba katarak takip mesafesini korumak zorundadır (KTK m.56/1-c). SBM senaryolarında da arkadan çarpan %100 kusurlu kabul edilir.
Ancak arkadan çarpma her zaman tam kusur anlamına gelmez:
Yargıtay’dan bir örnek: Otoyolda başka bir aracı sağ şeride sıkıştırıp şerit üzerinde aniden duran sürücü kazanın asıl etkeni, yani asli kusurlu kabul edildi. Arkadan gelip çarpan çekici sürücüsü ise tali kusurlu sayıldı (12. CD, E.2025/7497, K.2025/9070, 22.12.2025). Arkadan çarpan sorumluluktan tamamen kurtulmadı, ama kusuru tali kaldı.
Arkadan çarpan sizseniz ve öndeki araç aniden şerit değiştirdiyse ya da sebepsiz durduysa bunu tutanağa yazdırın. Tutanakta yalnızca “arkadan çarpma” kutusu işaretlenirse sigorta şirketleri büyük olasılıkla size %100 kusur verir. Araç içi kamera kaydı bu dosyalarda en güçlü delildir.
Kavşakta geçiş önceliğine uymamak asli kusurdur. Işıklı işaret veya görevli yoksa tali yoldan gelen sürücü ana yoldaki araca, eşit yollarda ise sağdan gelen araca yol vermek zorundadır (KTK m.57). Her sürücü kavşağa yaklaşırken hızını azaltmakla da yükümlüdür.
Bu yükümlülük, öncelikli yoldaki sürücüyü de sorumlu kılabilir. Yargıtay, kontrolsüz bir kavşakta iki sürücünün de yavaşlamadığı dosyada, geçiş önceliğine uymayan motorlu bisiklet sürücüsüne %75, otomobil sürücüsüne %25 kusur veren bilirkişi raporunu yerinde buldu. Otomobil sürücüsünü %100 kusurlu sayarak tazminat hesaplayan hakem kararını bozdu (4. HD, E.2024/7278, K.2025/14294, 16.10.2025). Ana yoldaki sürücünün aşırı hızı da oranı değiştirir; tali kusur bölümünde andığımız 12. Ceza Dairesi kararı bunun örneğidir.
Sürücüler, ışıklı işaret bulunmayan yaya geçitlerinde yayalara ilk geçiş hakkını vermek zorundadır (KTK m.74). Yayalar da yaya yolunu ve yaya geçidini kullanmakla, taşıt yoluna dikkatsizce çıkmamakla yükümlüdür (KTK m.68).
Yaya geçidinde çarpılan yaya bakımından kusur kural olarak sürücüdedir. Yaya geçidi dışından ya da park etmiş araçların arasından aniden yola çıkan yayaya da kusur verilebilir; bu durumda yayanın tazminatı kendi kusuru oranında azalır. Yayalı kazalarda tutanağı kolluk düzenlediği için SBM senaryoları uygulanmaz; oranı bilirkişi belirler.
Hiçbir tutanakta oran yazmaz. Anlaşmalı tutanakta sürücüler 15 maddelik listeden kendi manevrasını işaretler, krokiyi ve ilk çarpma noktasını çizer; oranı sigorta şirketleri belirleyip SMS veya e-postayla bildirir. Polis tutanağında ise hangi sürücünün hangi kuralı ihlal ettiği yazılır (Yönetmelik m.156).
Kazaya iki sürücünün eşit ölçüde sebep olduğu anlamına gelir. Her iki tarafın hasarının yarısı karşı tarafın trafik sigortasından ödenir, kalan yarı ancak kaskodan istenebilir. Ayrıntılı tablo kusur oranı ve kaza tespit tutanağı sorgulama yazımızda.
Evet, karşı tarafın kusuru oranında. Örneğin %75 asli kusurlu sürücü, zararının %25’ini karşı tarafın trafik sigortasından isteyebilir; kalan kısım kaskosu varsa kaskodan karşılanır.
Sabit bir formül yoktur. Tutanak, kroki, ilk çarpma noktası, hasar fotoğrafları, kamera kaydı ve tanık beyanlarıyla kazayı hangi ihlalin doğurduğu belirlenir. Anlaşmalı tutanakta bu değerlendirme SBM senaryolarıyla %0, %50 veya %100’e çevrilir; uyuşmazlıkta bilirkişi asli ve tali kusurun ağırlığına göre oran verir.
Her çarpışma ayrı değerlendirilir; öndeki araca arkadan çarpan her araç o çarpışma için %100 kusurlu sayılır. Dört veya daha fazla aracın karıştığı kazalarda oranları sigorta şirketleri kaza şekline göre belirler (SBM 30, 31, 36–42).
Kusur oranına bağlı tazminat talepleri, tahkim ve dava süreçleri trafik kazası tazminat avukatı sayfamızda detaylarıyla anlatılmıştır.
Av. Mehmet Emin Kurşun, İstanbul’da trafik kazası, kasko ve sigorta uyuşmazlıklarında avukatlık yapan, kendi hukuk bürosunu yürüten bir avukattır. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Sigorta başvurularını, Sigorta Tahkim Komisyonu ve tazminat davası süreçlerini yürütür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Kusur oranı her kazanın kendi koşullarına göre belirlenir.