Trafik Kazasında Kusur Oranları: Asli ve Tali Kusur, Arkadan Çarpma ve Kaza Senaryoları (2026)

Trafik Kazasında Kusur Oranları: Asli ve Tali Kusur, Arkadan Çarpma ve Kaza Senaryoları (2026)

Av. Mehmet Emin Kurşun · Son güncelleme: 30 Ekim 2026

Trafik kazasında kusur oranı, kazayı hangi trafik kuralı ihlalinin doğurduğuna göre belirlenir. Karayolları Trafik Kanunu m.84, kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, şeride tecavüz etmek ve kavşakta geçiş önceliğine uymamak gibi 12 hâli asli kusur sayar. Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri yalnızca %0, %50 veya %100 oranını verir ve SBM’nin kaza senaryolarını esas alır. Polis tutanağında oran yazılmaz; hangi kuralın ihlal edildiği yazılır. Mahkemede ve tahkimde bilirkişi %75’e %25 gibi ara oranlar belirleyebilir. Arkadan çarpan sürücü kural olarak %100 kusurludur. Ancak öndeki araç geri gelmişse ya da duraklamanın yasak olduğu yerde aniden durmuşsa oran değişir.

Kusur oranını nereden öğreneceğiniz kusur oranı ve kaza tespit tutanağı sorgulama yazımızda, itiraz yolları ise kaza tespit tutanağına ve kusur oranına itiraz yazımızda detaylarıyla anlatılmıştır.

  • Asli kusur: Kazanın asıl sebebi olan ihlal; KTK m.84’te 12 hâl sayılır.
  • Tali kusur: Kazaya katkısı olan ama asıl sebep olmayan ihlal; hız ve dikkatsizlik gibi.
  • Asli kusur %100 demek değildir: Yargıtay dosyalarında asli kusura %75, tali kusura %25 verilen kararlar var.
  • Anlaşmalı tutanak: Sigorta şirketleri SBM senaryolarına göre 3 iş günü içinde %0, %50 veya %100 verir.
  • Arkadan çarpma: Kural olarak %100; geri gelen veya yasak yerde aniden duran öndeki araç da kusurlu olabilir.
  • Mahkeme ve tahkim: Tutanakla bağlı değildir; kusur bilirkişiyle yeniden belirlenir.

Asli Kusur ve Tali Kusur Nedir?

Asli kusur, kazanın asıl sebebi olan kural ihlalidir. Tali kusur ise kazaya katkısı olan ama kazayı tek başına doğurmayan ihlaldir. Karayolları Trafik Kanunu m.84 ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157, aşağıdaki hâllerde sürücüyü asli kusurlu sayar.

Asli Kusur Sayılan Hâller

  1. Kırmızı ışıkta veya yetkili memurun dur işaretinde geçmek
  2. Taşıt giremez işareti bulunan yola ya da bölünmüş yolda karşı yönün şeridine, rampasına veya bağlantı yoluna girmek
  3. İkiden fazla şeritli yollarda karşı yönden gelen trafiğin şeridine girmek
  4. Arkadan çarpmak
  5. Geçme yasağı olan yerden geçmek
  6. Doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmak
  7. Şeride tecavüz etmek
  8. Kavşakta geçiş önceliğine uymamak
  9. Kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymamak
  10. Manevraları düzenleyen genel şartlara uymamak
  11. Yerleşim yeri dışında zorunlu hâl olmadan taşıt yolunda park etmek veya durmak ya da gerekli tedbirleri almamak
  12. Kurallara uygun park edilmiş araca çarpmak

Yönetmelik bir istisna da tanır. Başka bir sürücünün veya yayanın kural dışı hareketi ya da bir aracın teknik arızası yüzünden temel bir kuralı ihlal etmek zorunda kalan ve bütün tedbirlere rağmen kazaya karışan sürücü asli kusurlu sayılamaz (Yönetmelik m.157).

Tali Kusur Sayılan Durumlar

Kanun tali kusurları tek tek saymaz. Hız sınırını aşmak, alkollü veya yorgun araç kullanmak, ışıkları kullanmamak gibi m.84’te sayılmayan ihlaller kural olarak tali kusur sayılır. Hız ihlali çok ağırsa sonuç değişebilir: Yargıtay, gece 30 km/s sınırlı bir kavşağa sınırın dört katından fazla hızla giren sürücünün, yan yoldan gelen aracın kazadan kaçınma imkânını ortadan kaldırdığını kabul etti (12. CD, E.2021/7843, K.2025/4995, 28.05.2025).

Asli Kusur %100 Kusur Demek Değildir

Asli kusur, kusurun en büyük payının o sürücüde olduğunu gösterir; oranın tamamını göstermez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, sigortalı sürücüye asli kusurla %75, geçme kurallarına uymayan diğer sürücüye tali kusurla %25 veren bilirkişi raporuna dayanan kararı onadı (E.2025/5401, K.2025/17415, 25.12.2025). İki sürücü de asli kusur sayılan bir ihlal yapmışsa oranlar genellikle eşitlenir.

Kusur oranı, alacağınız tazminatı doğrudan belirler. Örneğin 200.000 TL’lik zararınızda kusurunuz %25 ise karşı taraftan 150.000 TL isteyebilirsiniz. %0, %50 ve %100 oranlarında hangi zararın hangi sigortadan ödendiği sorgulama yazımızda tabloyla gösterildi.

Kusur Oranını Kim, Nasıl Belirler?

Kusuru kimin belirlediği, tutanağı kimin düzenlediğine ve uyuşmazlığın nereye taşındığına göre değişir.

Aşama

Kim belirler

Hangi oranlar

Dayanak

Anlaşmalı tutanak (yalnız maddi hasar, sürücüler anlaşmış)

Tarafların sigorta şirketleri; anlaşamazlarsa SBM bünyesindeki komisyon

Yalnızca %0, %50, %100

2017/18 sayılı Genelge; tutanak, kroki, fotoğraflar ve SBM kaza senaryoları

Polis veya jandarma tutanağı

Tutanakta oran yazılmaz, hangi kuralın ihlal edildiği yazılır; oranı sigorta şirketi, uyuşmazlıkta bilirkişi belirler

Duruma göre

Yönetmelik m.156

Sigorta Tahkim Komisyonu veya hukuk mahkemesi

Bilirkişi; raporlar çelişirse üniversite öğretim üyeleri, Karayolları Genel Müdürlüğü teknik heyeti veya Adli Tıp Kurumu

%75’e %25, %60’a %40 gibi ara oranlar dahil

HMK m.266

Ceza davası

Ceza dosyasındaki bilirkişi

Asli ve tali kusur

Hukuk hakimi, ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir (TBK m.74)

Anlaşmalı tutanak her kazada düzenlenemez. Sürücülerden birinde alkol veya uyuşturucu şüphesi varsa, sürücü belgesi yoksa ya da araç sınıfına uygun değilse, araçlardan birinin trafik sigortası yoksa, kazaya kamu kurumu aracı karışmışsa ya da kamu malı veya üçüncü kişilerin eşyası zarar görmüşse, kazada yaralanan ya da ölen varsa ve tek taraflı kazalarda tutanağı kolluk düzenler (Genelge 2017/18, m.1.2).

Tutanakta bir sürücünün “asli ve tam kusurlu” gösterilmesi de tazminatın o oranda belirlenmesi için yetmez. Tahkim ve mahkeme tutanakla bağlı değildir; kusuru bilirkişi raporuyla yeniden belirler. Bu yüzden kamera kaydı, fotoğraf ve tanık gibi deliller oranı değiştirebilir.

Kaza Senaryolarına Göre Kusur Oranları

Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri kusuru, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) yayımladığı Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları üzerinden belirler. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

Kaza şekli

Kusurlu taraf ve oran

SBM durum no

Takip mesafesini korumayıp öndeki araca arkadan çarpmak

Arkadan çarpan %100

1A, 9

Öndeki araç duraklamanın yasak olduğu yerde aniden duruyor, arkadaki çarpıyor

%50 – %50

1B

Öndeki araç geri gelip arkadaki araca çarpıyor

Geri giden %100

1C

Kırmızı ışıkta geçmek

Kırmızıda geçen %100

2

İki sürücü de kendisine yeşil yandığını söylüyor

%50 – %50

4

Yan yoldan ana yola geçiş önceliğine uymadan çıkmak

Ana yola çıkan %100

6

Karşı şeride geçmek

Karşı şeride geçen %100

7

Kavşakta sağdan gelen araca yol vermemek

Yol vermeyen %100

13

İki araç da en sağ şeridi izlemeyip birbirinin şeridine giriyor

%50 – %50

14, 19

Döner kavşakta kurala uygun dönen araca çarpmak

Çarpan %100

33A, 33B

Karşıdan gelen aracı beklemeden sollamak

Sollayan %100

20

Kavşağa yaklaşırken yavaşlamamak

Yavaşlamayan %100

23

Otopark, site veya benzin istasyonu gibi bir alandan yola çıkarken trafikteki araca yol vermemek

Çıkan %100

25

Şerit değiştirme kuralını ihlal edip iki şeridi birden kullanmak

Şeridi ihlal eden %100

26

Kurallara uygun park edilmiş araca çarpmak

Çarpan %100

27

Akan trafiğin önünde kapı açmak

Kapıyı açan %100

35

Seyir hâlindeki araçtan yük veya parça düşmesi

Yükü düşen araç %100

46

Kontrolsüz U dönüşü yapmak

U dönüşü yapan %100

47

Ters yöne girmek

Ters yöne giren %100

48

Zincirleme kaza

Her çarpışma ayrı değerlendirilir; öndekine arkadan çarpan %100

30, 31

Dört veya daha fazla araç

Sigorta şirketleri kaza şekline göre serbestçe belirler

36–42

Bu tablo, sigorta şirketlerinin anlaşmalı tutanakta uyguladığı ölçüdür. Tahkim ve mahkeme bu tabloyla bağlı değildir; olayın ayrıntılarına göre bilirkişi farklı ve ara oranlar belirleyebilir.

Arkadan Çarpan Her Zaman %100 Kusurlu mu?

Kural olarak evet. Arkadan çarpmak KTK m.84’te asli kusur sayılır. Arkadaki sürücü, öndeki aracın aniden durabileceğini hesaba katarak takip mesafesini korumak zorundadır (KTK m.56/1-c). SBM senaryolarında da arkadan çarpan %100 kusurlu kabul edilir.

Ancak arkadan çarpma her zaman tam kusur anlamına gelmez:

  • Öndeki araç geri geldiyse: Geri giden sürücü %100 kusurludur (SBM 1C).
  • Öndeki araç duraklamanın yasak olduğu yerde aniden durduysa: Oran %50’ye düşebilir (SBM 1B).
  • Öndeki araç aniden önünüze kırdıysa: Şerit veya doğrultu değiştirme kuralını ihlal eden öndeki sürücü de asli kusurlu sayılabilir. Yönetmelik m.157’deki istisna, başkasının kural dışı hareketi yüzünden kazadan kaçınamayan sürücüyü korur.

Yargıtay’dan bir örnek: Otoyolda başka bir aracı sağ şeride sıkıştırıp şerit üzerinde aniden duran sürücü kazanın asıl etkeni, yani asli kusurlu kabul edildi. Arkadan gelip çarpan çekici sürücüsü ise tali kusurlu sayıldı (12. CD, E.2025/7497, K.2025/9070, 22.12.2025). Arkadan çarpan sorumluluktan tamamen kurtulmadı, ama kusuru tali kaldı.

Arkadan çarpan sizseniz ve öndeki araç aniden şerit değiştirdiyse ya da sebepsiz durduysa bunu tutanağa yazdırın. Tutanakta yalnızca “arkadan çarpma” kutusu işaretlenirse sigorta şirketleri büyük olasılıkla size %100 kusur verir. Araç içi kamera kaydı bu dosyalarda en güçlü delildir.

Kavşakta ve Yayaya Çarpmada Kusur

Kavşak Kazalarında Kusur

Kavşakta geçiş önceliğine uymamak asli kusurdur. Işıklı işaret veya görevli yoksa tali yoldan gelen sürücü ana yoldaki araca, eşit yollarda ise sağdan gelen araca yol vermek zorundadır (KTK m.57). Her sürücü kavşağa yaklaşırken hızını azaltmakla da yükümlüdür.

Bu yükümlülük, öncelikli yoldaki sürücüyü de sorumlu kılabilir. Yargıtay, kontrolsüz bir kavşakta iki sürücünün de yavaşlamadığı dosyada, geçiş önceliğine uymayan motorlu bisiklet sürücüsüne %75, otomobil sürücüsüne %25 kusur veren bilirkişi raporunu yerinde buldu. Otomobil sürücüsünü %100 kusurlu sayarak tazminat hesaplayan hakem kararını bozdu (4. HD, E.2024/7278, K.2025/14294, 16.10.2025). Ana yoldaki sürücünün aşırı hızı da oranı değiştirir; tali kusur bölümünde andığımız 12. Ceza Dairesi kararı bunun örneğidir.

Yayaya Çarpmada Kusur

Sürücüler, ışıklı işaret bulunmayan yaya geçitlerinde yayalara ilk geçiş hakkını vermek zorundadır (KTK m.74). Yayalar da yaya yolunu ve yaya geçidini kullanmakla, taşıt yoluna dikkatsizce çıkmamakla yükümlüdür (KTK m.68).

Yaya geçidinde çarpılan yaya bakımından kusur kural olarak sürücüdedir. Yaya geçidi dışından ya da park etmiş araçların arasından aniden yola çıkan yayaya da kusur verilebilir; bu durumda yayanın tazminatı kendi kusuru oranında azalır. Yayalı kazalarda tutanağı kolluk düzenlediği için SBM senaryoları uygulanmaz; oranı bilirkişi belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaza tespit tutanağında kusur oranı nerede yazar?

Hiçbir tutanakta oran yazmaz. Anlaşmalı tutanakta sürücüler 15 maddelik listeden kendi manevrasını işaretler, krokiyi ve ilk çarpma noktasını çizer; oranı sigorta şirketleri belirleyip SMS veya e-postayla bildirir. Polis tutanağında ise hangi sürücünün hangi kuralı ihlal ettiği yazılır (Yönetmelik m.156).

Kusur oranı yüzde 50 ne demek?

Kazaya iki sürücünün eşit ölçüde sebep olduğu anlamına gelir. Her iki tarafın hasarının yarısı karşı tarafın trafik sigortasından ödenir, kalan yarı ancak kaskodan istenebilir. Ayrıntılı tablo kusur oranı ve kaza tespit tutanağı sorgulama yazımızda.

Asli kusurlu sürücü tazminat alabilir mi?

Evet, karşı tarafın kusuru oranında. Örneğin %75 asli kusurlu sürücü, zararının %25’ini karşı tarafın trafik sigortasından isteyebilir; kalan kısım kaskosu varsa kaskodan karşılanır.

Kusur oranı nasıl hesaplanır?

Sabit bir formül yoktur. Tutanak, kroki, ilk çarpma noktası, hasar fotoğrafları, kamera kaydı ve tanık beyanlarıyla kazayı hangi ihlalin doğurduğu belirlenir. Anlaşmalı tutanakta bu değerlendirme SBM senaryolarıyla %0, %50 veya %100’e çevrilir; uyuşmazlıkta bilirkişi asli ve tali kusurun ağırlığına göre oran verir.

Zincirleme kazada kusur nasıl belirlenir?

Her çarpışma ayrı değerlendirilir; öndeki araca arkadan çarpan her araç o çarpışma için %100 kusurlu sayılır. Dört veya daha fazla aracın karıştığı kazalarda oranları sigorta şirketleri kaza şekline göre belirler (SBM 30, 31, 36–42).

Kusur oranına bağlı tazminat talepleri, tahkim ve dava süreçleri trafik kazası tazminat avukatı sayfamızda detaylarıyla anlatılmıştır.

Dayanaklar

  • 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m.56, 57, 68, 74, 84
  • Karayolları Trafik Yönetmeliği, m.156, 157
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.52, 74
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.266
  • Yalnız Maddi Hasarla Sonuçlanan Trafik Kazalarında Taraflarca Doldurulacak Kaza Tespit Tutanaklarına İlişkin Genelge (2017/18), m.1.2, 3
  • Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları
  • Yargıtay 4. HD, E.2025/5401, K.2025/17415, 25.12.2025
  • Yargıtay 12. CD, E.2025/7497, K.2025/9070, 22.12.2025
  • Yargıtay 4. HD, E.2024/7278, K.2025/14294, 16.10.2025
  • Yargıtay 12. CD, E.2021/7843, K.2025/4995, 28.05.2025

Yazar Hakkında

Av. Mehmet Emin Kurşun, İstanbul’da trafik kazası, kasko ve sigorta uyuşmazlıklarında avukatlık yapan, kendi hukuk bürosunu yürüten bir avukattır. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Sigorta başvurularını, Sigorta Tahkim Komisyonu ve tazminat davası süreçlerini yürütür.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Kusur oranı her kazanın kendi koşullarına göre belirlenir.

Şimdi Ara WhatsApp

Yükleniyor...