Önalım hakkı davası, paylı mülkiyete tabi bir taşınmazdaki payın üçüncü kişiye satılması halinde, diğer paydaşın kanundan doğan öncelikli satın alma hakkını kullanmak amacıyla açtığı davadır. Türk Medeni Kanunu'nun 732 ve devamı maddelerinde düzenlenen yasal önalım hakkı, belirli şartların gerçekleşmesi halinde payın alıcıdan alınarak önalım hakkı sahibine geçirilmesini sağlayabilir.
Davanın açılmasından önce satış işleminin niteliği, bildirim tarihi ve hak düşürücü sürelerin başlangıcı dikkatle incelenmelidir. Bu nedenle Avukat Mehmet Kurşun tarafından yapılacak hukuki değerlendirmede tapu kayıtları ve satışa ilişkin belgelerin birlikte incelenmesi önem taşıyabilir.
Önalım Hakkı Nedir?
Önalım hakkı, paylı mülkiyete konu bir taşınmazda paydaşlardan birinin payını üçüncü bir kişiye satması durumunda, diğer paydaşlara bu payı öncelikli olarak satın alma imkânı veren haktır. Bu hak, taşınmazın tamamının değil, paydaş tarafından üçüncü kişiye satılan payın edinilmesine yöneliktir.
Yasal önalım hakkı kanundan doğar. Bunun yanında sözleşmeden kaynaklanan önalım hakkı da bulunabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce ileri sürülen önalım hakkının hangi hukuki sebebe dayandığının belirlenmesi önemlidir. Taşınmazlara ilişkin diğer uyuşmazlıklarda olduğu gibi bu tür davalarda da gayrimenkul hukuku kapsamında yapılacak hukuki değerlendirmeler önem taşıyabilir.
Önalım Hakkı Davası Hangi Şartlarda Açılır?
Yasal önalım hakkının kullanılabilmesi için öncelikle paylı mülkiyetin bulunması ve paydaşlardan birinin kendi payını üçüncü bir kişiye satması gerekir. Payın başka bir paydaşa devredilmesi halinde ise yasal önalım hakkının doğması söz konusu olmaz.
Önalım hakkı sahibinin dava açabilmesi için satış işleminin gerçekleşmiş olması gerekir. Satışın gerçek niteliği, tarafların durumu ve tapu kayıtları da dava sırasında değerlendirilir.
Önalım Hakkı Davasını Kim Açabilir?
Yasal önalım davasını, paylı mülkiyete tabi taşınmazda paydaş olan kişi açabilir. Birden fazla paydaşın önalım hakkını kullanmak istemesi halinde her bir paydaşın hukuki durumu ayrıca değerlendirilir.
Dava, taşınmazdaki payı satın alan üçüncü kişiye karşı açılır. Bu nedenle dava dilekçesinde davalı olarak alıcının doğru şekilde gösterilmesi önemlidir.
Önalım Hakkı Davası Nasıl Açılır?
Önalım hakkı davası, görevli ve yetkili mahkemeye verilecek dava dilekçesiyle açılır. Dilekçede taşınmazın tapu bilgileri, paydaşlık durumu, yapılan satış, satış tarihi, alıcı bilgileri ve önalım hakkının hangi nedenle kullanıldığı açık şekilde belirtilmelidir.
Dava açılırken tapu kayıtları, satışa ilişkin belgeler ve paydaşlığı gösteren belgeler sunulabilir. Mahkeme, gerekli gördüğü takdirde tapu kayıtlarını ve diğer delilleri kendiliğinden de inceleyebilir.
Önalım Hakkı Davasında Satış Bedeli Nereye Yatırılır?
Önalım hakkı sahibi, adına tescil kararı verilebilmesi için satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini mahkeme tarafından belirlenen süre içerisinde nakden yatırmalıdır. Bu nedenle dava sürecinde mahkemenin bedelin yatırılması yönündeki ara kararının süresi içinde yerine getirilmesi gerekir.
Satış bedelinin gerçekten ne kadar olduğu da uyuşmazlığın önemli konularından biridir. Tapuda gösterilen bedel ile gerçek satış bedelinin farklı olduğu ileri sürülüyorsa, tarafların iddiaları ve sunulan deliller mahkeme tarafından değerlendirilir.
Önalım Hakkı Davasında Süre Ne Kadardır?
Önalım hakkının kullanılması bakımından kanunda hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Satışın hak sahibine noter aracılığıyla bildirilmesi halinde, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içerisinde önalım hakkının kullanılması gerekir.
Satışın hak sahibine bildirilmemesi halinde ise her durumda satışın üzerinden iki yıl geçmesiyle önalım hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, sürenin geçirilmemesi dava açısından büyük önem taşır.
Önalım Hakkı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Önalım hakkı davasında görevli mahkeme genel olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Bu nedenle önalım hakkı davasının taşınmazın bulunduğu yerde açılması gerekir.
Taşınmazın birden fazla yargı çevresine ilişkin özel bir durumu bulunuyorsa yetki bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.
Önalım Hakkı Davasında Hangi Belgeler Gereklidir?
Dava sırasında uyuşmazlığın niteliğine göre farklı belgeler kullanılabilir. Özellikle tapu kayıtları ve satışa ilişkin bilgiler davanın temel belgeleri arasında yer alır.
- Tapu kaydı ve taşınmaza ilişkin bilgiler,
- Paydaşlığı gösteren belgeler,
- Satış işlemini gösteren tapu kayıtları,
- Noter aracılığıyla yapılan bildirim varsa buna ilişkin belgeler,
- Satış bedeline ilişkin belgeler,
- Varsa yazılı anlaşmalar ve diğer deliller.
Önalım Hakkı Davasında Mahkeme Ne Karar Verir?
Mahkeme, önalım hakkının doğup doğmadığını, davacının bu hakkı kullanabilecek durumda olup olmadığını, dava süresinin geçirilip geçirilmediğini ve satış işleminin niteliğini inceler.
Şartların gerçekleştiğinin kabul edilmesi ve gerekli bedelin yatırılması halinde, satılan payın önalım hakkı sahibi adına tesciline karar verilebilir. Şartların bulunmadığının veya hak düşürücü sürenin geçirildiğinin belirlenmesi halinde ise dava reddedilebilir.
Önalım Hakkı Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Önalım hakkı davalarında özellikle satış tarihinin ve satışın hak sahibine bildirilip bildirilmediğinin doğru şekilde belirlenmesi gerekir. Çünkü üç aylık ve iki yıllık hak düşürücü sürelerin başlangıcı bakımından bu hususlar önem taşır.
Ayrıca tapuda gösterilen satış bedeli, gerçek satış bedeli, alıcı ile satıcı arasındaki ilişkinin niteliği ve taşınmazdaki paydaşlık durumu da davanın sonucunu etkileyebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce tapu kayıtlarının ve satış belgelerinin ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekir.
Önalım Hakkı ile Diğer Haklar Arasındaki Fark
Önalım Hakkı Davası Ne Kadar Sürer?
Davanın sonuçlanma süresi; taşınmazın niteliğine, taraf sayısına, tapu kayıtlarının incelenmesine, satış bedeline ilişkin uyuşmazlıklara ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişebilir. Tarafların delilleri ve bilirkişi incelemeleri de yargılama süresini etkileyebilir.
Önalım hakkına ilişkin hak düşürücü süreler bulunduğundan, dava süresinin ne kadar süreceğinden bağımsız olarak başvuru süresinin geçirilmemesi gerekir.
Taşınmaz Uyuşmazlıklarında Hukuki Destek
Önalım hakkı davasında satış işleminin niteliği, tapu kayıtları, bildirim tarihi ve hak düşürücü sürelerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Özellikle satış bedeline ilişkin uyuşmazlıklar ve paydaşlık durumunun belirlenmesi dava sürecinin hukuki boyutunu etkileyebilir. Bu nedenle taşınmaz uyuşmazlıklarında miras hukuku gibi farklı hukuk alanlarıyla bağlantılı bir durum bulunup bulunmadığının da somut olay bakımından değerlendirilmesi gerekebilir.
Avukat Mehmet Kurşun tarafından yapılacak incelemede, önalın hakkının doğup doğmadığı, dava süresinin geçirilip geçirilmediği ve satış işleminin hukuki niteliği birlikte değerlendirilebilir. Dava açılmadan önce tapu kayıtlarının ve satış belgelerinin incelenmesi, sürecin doğru şekilde yürütülmesi açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Önalım hakkı davası kime karşı açılır?
Dava, taşınmaz payını satın alan üçüncü kişiye karşı açılır.
Önalım hakkı için ne kadar süre vardır?
Satışın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren üç ay, her durumda satıştan itibaren iki yıl içinde önalım hakkı kullanılmalıdır.
Önalım davasında satış bedeli ödenir mi?
Evet. Tescil kararı verilebilmesi için satış bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerinin mahkemenin belirlediği süre içerisinde yatırılması gerekir.
Önalım hakkı davası hangi mahkemede açılır?
Dava genel olarak Asliye Hukuk Mahkemesinde ve taşınmazın bulunduğu yerde açılır.

