Limited şirket ortakları aynı sektörde başka bir işletme kurmak, rakip bir şirkete ortak olmak veya şirket müşterileriyle kendi adına çalışmak isteyebilir. Bunun yasak olup olmadığı yalnızca “ortak” sıfatına bakılarak cevaplanamaz. Ortağın müdür olup olmadığı, şirket sözleşmesi, bağlılık yükümlülüğü, faaliyet alanı ve somut davranış birlikte değerlendirilmelidir.
Türk Ticaret Kanunu ortaklar ve müdürler için farklı fakat bağlantılı kurallar öngörür. Rekabet yasağının kapsamı ölçüsüz biçimde genişletilemez; şirketin korunmaya değer menfaati ile kişinin çalışma ve girişim özgürlüğü dengelenmelidir. Avukat Mehmet Kurşun, ortaklık ve yönetim sıfatlarını ayırarak sözleşmedeki hükmün uygulanabilirliğini ve olası talepleri inceleyebilir.
Limited şirkette her ortak kendiliğinden müdür değildir. Yalnızca sermaye payı sahibi olan ortak bakımından TTK 613’teki bağlılık ve sır saklama yükümlülükleri önem taşır. Müdür sıfatı bulunan ortak ise bunlara ek olarak TTK 626 kapsamındaki özen, bağlılık ve rekabet etmeme kurallarına tabidir.
Bu ayrım uygulamada belirleyicidir. Pasif yatırımcı ortağın rakip bir şirkette pay sahibi olması ile şirketin müşteri bilgilerini yöneten müdür ortağın aynı faaliyeti kendi adına yürütmesi aynı hukuki sonucu doğurmaz. şirketler hukuku değerlendirmesi görev, yetki ve bilgi erişimini birlikte ele almalıdır.
TTK 613 uyarınca ortaklar şirket sırlarını korumakla yükümlüdür ve bu yükümlülük şirket sözleşmesi veya genel kurul kararıyla kaldırılamaz. Ortaklar şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek davranışlarda bulunamaz; özellikle kendilerine özel menfaat sağlayan ve şirket amacına zarar veren işlemlerden kaçınmalıdır.
Bağlılık yükümlülüğü her ortağa sınırsız bir çalışma yasağı getirmez. Davranışın şirketle fiili rekabet oluşturup oluşturmadığı, şirkete ait bilginin kullanılıp kullanılmadığı, müşteri veya personel aktarımı ve ekonomik zarar incelenir. Somut menfaat çatışması bulunmayan yatırım faaliyeti farklı değerlendirilebilir.
Şirket sözleşmesi, ortakların şirketle rekabet eden faaliyetlerde bulunmasını yasaklayabilir. Hüküm faaliyet konusu, kişi, süre ve mümkünse coğrafi alan bakımından açık olmalıdır. “Hiçbir ticari faaliyette bulunamaz” gibi belirsiz ve aşırı geniş ifadeler uyuşmazlık yaratır.
Sözleşme hazırlanırken şirketin gerçekten korunması gereken pazar, müşteri çevresi ve teknik bilgisi belirlenmelidir. Yasak, ortağın ekonomik geleceğini gereksiz biçimde ortadan kaldırmamalıdır. Ölçüsüz hükümlerin geçerliliği emredici kurallar, dürüstlük ilkesi ve çalışma özgürlüğü yönünden tartışılabilir.
TTK 626’ya göre müdürler ve yönetimle görevli kişiler görevlerini özenle yerine getirmek ve şirket menfaatini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmekle yükümlüdür. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya gerekli izin verilmemişse şirketle rekabet eden faaliyette bulunmaları yasaktır.
Müdürün müşterilere kendi şirketi üzerinden teklif vermesi, rakip işletmede yönetici olması, şirket fırsatını kendisine yönlendirmesi veya ticari sırları rakip faaliyette kullanması ihlal oluşturabilir. Faaliyetin şirketin fiilen yürüttüğü işlerle ilişkisi ve müdürün eriştiği bilgiler önemlidir.
Kanun, şirket sözleşmesinde farklı düzenleme yoksa diğer tüm ortakların yazılı onayıyla müdürün rekabet eden faaliyetine izin verilmesini kabul eder. Şirket sözleşmesi, yazılı bireysel onay yerine genel kurul onayı aranacağını öngörebilir.
İzin belirli bir iş, müşteri grubu, coğrafi alan veya süreyle sınırlandırılabilir. Genel ve belirsiz bir muvafakat yerine izin verilen faaliyetin kapsamı açıkça yazılmalıdır. Menfaat çatışması olan kişinin oy hakkı ve karar nisabı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yalnızca aynı faaliyet kodunun kullanılması her zaman yeterli değildir. Ürün pazarı, coğrafi pazar, müşteri grubu ve fiili faaliyet araştırılır. Şirketin hiç yürütmediği ve gerçekçi biçimde planlamadığı bir alandaki yatırım, rekabet olarak kabul edilmeyebilir.
Rakip şirkette küçük ve yönetim etkisi bulunmayan bir yatırım payı ile kontrol sağlayan veya yönetimde söz veren ortaklık arasında fark vardır. Pay oranı, oy hakkı, yönetim yetkisi, bilgi erişimi ve ekonomik bağlar birlikte değerlendirilir.
Eş, akraba veya bağlı şirket üzerinden yürütülen faaliyet de görünüşle sınırlı incelenmez. Finansman, talimat ilişkisi, kârın kime aktığı ve müşterilerle kimin temas kurduğu dolaylı rekabeti gösterebilir. Ancak akrabalık tek başına ihlal ispatı değildir.
Delil elde edilirken kişisel veriler, haberleşmenin gizliliği ve hukuka aykırı delil yasağı gözetilmelidir. Şirket cihazında bulunan her veri sınırsız biçimde kullanılabilir sayılmaz. Erişim yetkisi, aydınlatma, amaç ve ölçülülük kontrol edilmelidir.
Şirket, uğradığı zararın tazminini ve ihlalin durdurulmasını talep edebilir. Sözleşmede geçerli bir cezai şart varsa koşulları çerçevesinde istenebilir. Elde edilen kazancın şirkete bırakılması veya yapılan işlemin şirket hesabına sayılması gibi taleplerin dayanağı ve uygulanabilirliği somut olaya göre ayrıca kurulmalıdır.
Müdür bakımından görevden alma ve sorumluluk davası; ortak bakımından haklı sebeple çıkarma veya fesih tartışması gündeme gelebilir. Haksız rekabet, ticari sır ihlali veya fikrî mülkiyet hakkı söz konusuysa farklı dava ve koruma yolları da birlikte değerlendirilebilir.
Müşteri aktarımı, gizli bilginin yayılması veya telafisi güç pazar kaybı devam ediyorsa ihtiyati tedbir istenebilir. Talep; belirli müşteriye teklif verilmemesi, belirli verinin kullanılmaması veya belirli içeriğin kaldırılması gibi somut bir davranışa yönelmelidir.
Ticari faaliyeti tamamen durduran geniş bir tedbir için güçlü delil ve ciddi tehlike gerekir. Yaklaşık ispat, menfaat dengesi ve teminat konusu mahkemece incelenir. ticari dava avukatı desteği, talebin korunmak istenen menfaatle orantılı kurulmasını sağlar.
Rekabet ihlali ağır, sürekli ve şirket güvenini ortadan kaldıran nitelikteyse haklı sebep sayılabilir. Şirket sözleşmesindeki çıkarma hükümleri, genel kurul yetkisi ve mahkeme yolu ayrı incelenir. Tek seferlik ve küçük bir ihlalde en ağır yaptırım ölçüsüz olabilir.
İki ortaklı şirketlerde karar nisabı ve temsil sorunu ayrıca önem taşır. Uyuşmazlık şirket faaliyetini tamamen kilitliyorsa ortağın çıkması, çıkarılması veya haklı nedenle fesih seçeneklerinin ekonomik ve usul yönünden karşılaştırılması gerekir.
Kanuni bağlılık ilişkisinin sona ermesi, ticari sırları koruma yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz. Sonraki dönem rekabet yasağı ise açık sözleşme hükmüne ve hükmün geçerliliğine bağlı olabilir.
Yasağın süresi, coğrafi alanı ve faaliyet konusu şirketin korunmaya değer menfaatiyle sınırlı olmalıdır. Süresiz veya bütün sektörleri kapsayan yasaklar çalışma özgürlüğünü ölçüsüz sınırlayabilir. Cezai şart da ihlalin ağırlığı ve sözleşme dengesi bakımından denetlenebilir.
Şirket sözleşmesinde yasak faaliyet, izin yöntemi ve yaptırım açıkça düzenlenmelidir. Müdürlerin yan işleri ve diğer şirketlerdeki görevleri düzenli biçimde beyan edilmelidir. Ticari sırlar sınıflandırılmalı; müşteri verisine erişim görevle sınırlanmalı ve cihaz politikaları yazılı hâle getirilmelidir.
Avukat Mehmet Kurşun, rekabet hükmünün hazırlanması, izin kararları ve ihlal delillerinin hukuka uygun toplanması aşamalarını birlikte değerlendirebilir. Bir İstanbul şirket avukatı yaklaşımı, yalnızca dava sonucuna değil şirketin müşteri ilişkilerini ve faaliyet devamlılığını korumaya da odaklanır.
Şirketin doğrudan zararı; kaybedilen müşteri, düşen satış, fiyat avantajının ortadan kalkması ve ek koruma giderleri üzerinden incelenebilir. Zararın yalnızca varsayıma değil, ihlal öncesi ve sonrası verilerle desteklenmesi gerekir. Rakip faaliyetten elde edilen cironun tamamı otomatik olarak şirket zararı sayılmaz; maliyetler, nedensellik ve şirketin işi kazanma ihtimali değerlendirilir.
Cezai şart kararlaştırılmışsa ihlalin gerçekleşmesi, şartın kapsamı ve tutarın indirimi tartışılabilir. Şirket hem cezai şartı hem ayrıca zararı isteyecekse sözleşmenin buna izin verip vermediği incelenir. Aynı olay için çifte tahsil yaratılmamalı; maddi talep, durdurma ve bilgi verme istemleri birbiriyle uyumlu kurulmalıdır.
Talep hazırlanırken şirketin ticari defterleri, müşteri kaybı kayıtları ve rakip faaliyetin zaman çizelgesi karşılaştırılmalıdır. Bilirkişi yalnızca rakamları hesaplar; hangi davranışın hukuka aykırı olduğu ve zararla bağlantısı mahkemenin değerlendirmesidir. Bu nedenle mali veri ile hukuki iddia aynı olay örgüsü içinde sunulmalıdır.
Hayır. Kanuni bağlılık yükümlülüğü vardır; ancak özel rekabet yasağı, müdürlük sıfatı ve şirket sözleşmesi ayrıca incelenir.
Kanun ve şirket sözleşmesindeki yönteme uyularak belirli rekabet faaliyetine izin verilebilir. İznin kapsamı yazılı ve açık olmalıdır.
Otomatik değildir. Pay oranı, yönetim etkisi, bilgi erişimi ve fiili rekabet değerlendirilir.