Tapu sicilinin tutulmasından doğan tazminat davası, tapu sicilinin hukuka aykırı veya hatalı tutulması nedeniyle zarara uğrayan kişinin, uğradığı gerçek zararın Devlet tarafından karşılanmasını talep ettiği davadır. Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine göre tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur.
Bu sorumluluk, tapu memurunun kusurlu olup olmamasından bağımsız olarak Devletin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Ancak tazminat talep edilebilmesi için tapu sicilinin tutulmasıyla zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması ve gerçek bir zararın ortaya çıkmış olması gerekir.
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Tazminat Davası Nedir?
Tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni hakların güvenilir şekilde kayıt altına alınmasını sağlar. Sicilin yanlış tutulması veya hukuka aykırı bir kayıt nedeniyle kişinin ayni hakkını kaybetmesi ya da malvarlığında bir azalma meydana gelmesi halinde TMK m. 1007 kapsamında tazminat talep edilebilir.
Bu davanın temel amacı, tapu sicilinin doğru tutulacağına güvenen kişinin uğradığı gerçek zararın giderilmesidir. Davada doğrudan tapu memurunun şahsi sorumluluğu değil, kanundan kaynaklanan Devletin sorumluluğu esas alınır. Taşınmazlara ilişkin uyuşmazlıkların diğer hukuki boyutları için gayrimenkul hukuku kapsamında yapılacak değerlendirmeler de önem taşıyabilir.
Devletin Tapu Sicilinden Doğan Sorumluluğu Nedir?
TMK m. 1007'de düzenlenen sorumluluk kusursuz sorumluluk niteliğindedir. Bu nedenle tapu görevlisinin ayrıca kusurlu olduğunun ispatlanması, Devletin sorumluluğunun doğması için kural olarak gerekli değildir.
Yargıtay uygulamasında da Devletin tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan asli olarak sorumlu olduğu ve kusurun Devletin sorumluluğu bakımından değil, görevliye rücu ilişkisi bakımından önem taşıdığı kabul edilmektedir. Avukat Mehmet Kurşun, tapu sicilinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda sorumluluğun kapsamının ve somut olayın özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Hangi Durumlarda Tazminat Davası Açılabilir?
Tapu kaydının yanlış tutulması, hukuka aykırı tescil, hatalı terkin veya benzeri sicil işlemleri nedeniyle kişinin malvarlığında gerçek bir zarar meydana gelmesi halinde TMK m. 1007 kapsamında dava gündeme gelebilir.
Kadastro işlemleri ile tapu sicilinin oluşturulması ve tutulması arasındaki bağlantı nedeniyle bazı kadastro hataları da TMK m. 1007 kapsamında Devletin sorumluluğuna konu olabilir. Ancak her kadastro uyuşmazlığı otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz; somut olayın niteliği ve zararın kaynağı incelenmelidir.
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Tazminat Davasının Şartları
- Tapu sicilinin tutulmasına ilişkin hukuka aykırı veya hatalı bir işlem bulunmalıdır.
- Bu işlem nedeniyle gerçek ve belirlenebilir bir zarar meydana gelmelidir.
- Tapu sicilindeki işlem ile ortaya çıkan zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
- Davacının korunmaya değer bir ayni veya malvarlığı hakkı bulunmalıdır.
- Dava yasal zamanaşımı süresi içerisinde açılmalıdır.
Özellikle zarar unsurunun gerçekleşmiş olması önemlidir. Tapu kaydındaki her hata tek başına tazminat hakkı doğurmaz. Hatanın kişinin malvarlığında gerçek bir kayba neden olması gerekir.
Tapu İptal Kararı Sonrasında Tazminat Davası Açılabilir mi?
Taşınmazın tapu kaydının iptal edilmesi, bazı durumlarda TMK m. 1007 kapsamında zararın ortaya çıkmasına neden olabilir. Özellikle kişi tapu kaydına güvenerek mülkiyet hakkını elde etmiş ancak daha sonra bu kayıt iptal edilmişse, somut olayın şartlarına göre Devletin tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.
Yargıtay uygulamasında, tapu kaydının iptaline ilişkin kararın kesinleşmesiyle zararın belirgin hale geldiği olaylar bulunmaktadır. Ancak her tapu iptal kararının otomatik olarak tazminat hakkı doğurduğu söylenemez; tapu kaydının nasıl oluştuğu, davacının durumunun ne olduğu ve zarar ile sicil arasındaki bağlantı ayrıca incelenir.
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Tazminat Davası Kime Karşı Açılır?
TMK m. 1007 kapsamındaki tazminat davasında sorumluluk Devlete ait olduğundan dava Hazine'ye karşı açılır. Tapu müdürünün veya tapu memurunun kişisel olarak davalı gösterilmesi, TMK m. 1007'deki asli sorumluluk düzenlemesinin niteliğiyle bağdaşmaz.
Devlet, ödediği tazminat bakımından zararın meydana gelmesinde kusuru bulunan görevliye rücu edebilir. Bu iç ilişki, zarar gören kişinin doğrudan Hazine'ye karşı dava açmasına engel değildir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Tapu sicilinin tutulmasından doğan tazminat davaları adli yargıda görülür. Görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir.
TMK m. 1007 uyarınca Devletin sorumluluğuna ilişkin davaların tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülmesi öngörülmüştür. Bu nedenle dava açılmadan önce taşınmaza ilişkin tapu sicilinin bulunduğu yer ve somut olay bakımından yetki kuralları dikkatle değerlendirilmelidir.
Tapu Sicilinden Doğan Tazminat Davasında Zamanaşımı
TMK m. 1007'de özel bir zamanaşımı süresi düzenlenmemiştir. Yargıtay uygulamasında bu nedenle Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesindeki genel 10 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması kabul edilmektedir.
Ancak zamanaşımının hangi tarihten itibaren başlayacağı somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Özellikle zararın ne zaman meydana geldiği ve tapu kaydının düzeltilmesi imkanının ne zaman ortadan kalktığı önem taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca tapu işleminin tarihine bakılarak süre hesabı yapılmamalıdır.
Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Tazminat miktarı, zarar gören kişinin malvarlığında meydana gelen gerçek kayıp esas alınarak belirlenir. Amaç, zarar verici işlem gerçekleşmemiş olsaydı kişinin malvarlığının bulunacağı durum ile mevcut durum arasındaki farkın giderilmesidir.
Taşınmazın niteliği, yüzölçümü, konumu, ekonomik değeri, tapu kaybının kapsamı ve zararın ortaya çıktığı tarih gibi unsurlar tazminat hesabında önem taşıyabilir. Bu nedenle mahkeme tarafından bilirkişi incelemesi yapılması gerekebilir. Tazminat taleplerinin kapsamı bakımından tazminat hukuku hükümlerinin de somut olaya göre değerlendirilmesi gerekir.
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Tazminat Davasında Hangi Deliller Kullanılır?
Davanın niteliğine göre tapu kayıtları, kadastro belgeleri, tapu işlem dosyaları, mahkeme kararları, keşif ve bilirkişi incelemeleri, resmi yazışmalar ve taşınmazın değerini gösteren belgeler delil olarak kullanılabilir.
Özellikle tapu kaydının hangi işlem nedeniyle hatalı hale geldiğinin ve bu hatanın davacının malvarlığında ne tür bir zarara yol açtığının açık şekilde ortaya konulması gerekir.
Tapu Sicilinden Doğan Tazminat Davasında Temel Unsurlar
Tapu Sicilindeki Hatanın Düzeltilmesi Mümkünse Tazminat İstenebilir mi?
Tapu sicilindeki hatanın henüz tazminat gerektirecek gerçek bir zarara dönüşmediği durumlarda TMK m. 1007 kapsamında tazminat talebinin koşulları oluşmayabilir. Özellikle sicil kaydının düzeltilmesi mümkün olduğu sürece malvarlığında kesin bir zarar meydana gelip gelmediği değerlendirilmelidir.
Bu nedenle tapu kaydındaki yanlışlığın doğrudan tazminat davasına konu edilmesi yerine, somut olayda tapu kaydının düzeltilmesinin mümkün olup olmadığı ve zararın kesin olarak ortaya çıkıp çıkmadığı belirlenmelidir.
Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Tazminat Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tapu kaydındaki her hata otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz.
- Gerçek ve belirlenebilir bir zararın ortaya çıkmış olması gerekir.
- Tapu sicilindeki işlem ile zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
- Dava kural olarak Hazine'ye karşı açılır.
- Tapu görevlisinin kusurunun ayrıca ispatlanması, Devletin TMK m. 1007 kapsamındaki sorumluluğu bakımından kural olarak gerekli değildir.
- Görevli ve yetkili mahkeme kuralları dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.
- Zamanaşımı hesabında zararın doğduğu tarih ve somut olayın özellikleri dikkate alınmalıdır.
- Tazminat miktarının belirlenmesinde taşınmazın gerçek değeri ve meydana gelen gerçek zarar önem taşır.
Tapu sicilinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda yalnızca tazminat talebinin değil, taşınmaza ilişkin diğer hak ve taleplerin de birlikte değerlendirilmesi gerekebilir. Bu nedenle Avukat Mehmet Kurşun tarafından somut olayın belgeleri ve tapu kayıtları incelenerek uygun hukuki yolun belirlenmesi önem taşıyabilir.
Sık Sorulan Sorular
Tapu sicilindeki hatadan Devlet sorumlu olur mu?
Evet. TMK m. 1007 uyarınca tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur.
Tapu sicilinden doğan tazminat davası kime açılır?
TMK m. 1007 kapsamındaki dava Devlete karşı, uygulamada Hazine davalı gösterilerek açılır.
Tapu sicilinden doğan tazminat davasında kusur aranır mı?
Devletin sorumluluğu kusursuz sorumluluk niteliğindedir. Ancak zarar ile tapu sicilinin tutulması arasında uygun illiyet bağının bulunması gerekir.
Tapu sicilinden doğan tazminat davasının zamanaşımı kaç yıldır?
TMK m. 1007'de özel süre bulunmadığından Yargıtay uygulamasında kural olarak 10 yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.

